eso1839tr — Kurumsal Bülten

SPECULOOS İçin İlk Işık

Oldukça soğuk yakın yıldızların etrafındaki yaşanabilir gezegenleri arayan dört teleskop ESO’nun Paranal Gözlemevi’nde başarılı bir başlangıç yaptı

05 Aralık 2018

SPECULOOS projesi ilk gözlemlerini Şili’nin kuzeyindeki Avrupa Güney Gözlemevi’nin Paranal yerleşkesinde gerçekleştirdi. SPECULOOS oldukça soğuk yakın yıldızlar ve kahverengi cücelerin etrafında dolanan Dünya-boyutlarındaki gezegenleri tespit etmeye çalışacak.

SPECULOOS Güney Gözlemevi (SSO) Paranal Gözlemevi’ne başarılı bir şekilde kuruldu ve ilk mühendislik ve kalibrasyon görüntüleri alınmış oldu — bu işlem ilk ışık olarak biliniyor. Bu devralma işlemi tamamlandıktan sonra yeni gezegen-avlama teleskopları dizgesi bilimsel işlemlerine Ocak 2019 itibariyle başlayacak.

SSO Soğuk Yıldızları Örten Yaşanabilir Gezegen Araştırması (SPECULOOS) [1] adı verilen projenin temel tesisi olup 1-metrelik birincil aynaya sahip dört teleskoptan oluşmaktadır. Aynı zamanda ESO’nun Çok Büyük Teleskop (VLT) tesisine de ev sahipliği yapan Paranal’ın eşsiz gökyüzünü kullanan teleskoplara Jüpiter’in Galile aylarının isimleri olan Io, Europa, Ganymede ve Callisto adları verilmiştir. Karanlık gökyüzü ve dengeli, kuru bir iklime sahip olan Paranal gökbilim için mükemmele yakın bir yerleşke ortamı sunmaktadır.

Bu teleskopların önemli bir görevi var — SPECULOOS henüz gezegen toplulukları keşfedilmemiş olan oldukça soğuk yıldızların ya da kahverengi cücelerin etrafındaki potansiyel olarak yaşanabilir Dünya-boyutlarındaki gezegenleri arıyor. Bu tür yıldızların etrafında dolanan sadece birkaç gezegen bulundu ve bunların da çok azı yıldızının yaşanabilir bölgesinde yer alıyor. Her ne kadar bu sönük yıldızları gözlemek zor olsa da, sayıca fazlalar — yakın evrendeki yıldızların % 15’i kadar. Dünya-boyutlarında yaşanabilir gezegen arayışında SPECULOOS’un bu tür 1000 kadar yıldızı keşfetmesi bekleniyor ve bunlar arasında en yakın, en parlak ve en küçük yıldızların yer alması da olası.

SPECULOOS bize komşu en küçük ve en soğuk yıldızların etrafında dolanan yersel gezegenleri tespit etmede daha önce görülmemiş bir yetenek sağlayacak,” diyor SPECULOOS proje yürütücüsü Liège Üniversitesi’nden Michaël Gillon. “Bu yakın dünyaların ayrıntılarını öğrenebilmek için eşsiz bir fırsat. 

SPECULOOS ESO’nun La Silla Gözlemevi’ndeki öncülü TRAPPIST-Güney teleskopu gibi ötegezegenleri geçiş yöntemini kullanarak arayacak [2]. Teleskop 2011 yılından bu yana çalışmakta olup ünlü TRAPPIST-1 gezegen sistemini keşfetmiştir. Bir gezegen yıldızının önünden geçtiği sırada bir miktar yıldız ışığını engellemektedir — aslında küçük bir parçalı tutulmaya neden olmaktadır — yıldızın ışığındaki bu sönükleşme çok az olsa da tespit edilebilecek orandadır. Daha küçük yıldızların etrafında dolanan ötegezegenler geçiş sırasında yıldız ışığında daha fazla engellemeye neden olarak büyük yıldızlara göre tespiti daha kolay periyodik tutulmalar sergilemektedirler.

Şimdiye kadar bu yöntemle keşfedilen ötegezegenler arasından sadece küçük bir kısmı Dünya-boyutlarında ya da daha küçüktür. Bununla birlikte, SPECULOOS’un küçük boyutlu hedef yıldızları teleskoplarının yüksek hassasiyeti ile bir araya geldiğinde yaşanabilir bölgede bulunan Dünya-boyutlarındaki geçiş yapan gezegenlerin tespitini mümkün kılmaktadır. Bu gezegenler büyük yer ya da uzay konuşlu tesislerden yapılacak takip gözlemleri için uygun adaylardır.

Teleskoplar kırmızı-ötesinde yüksek duyarlı kameralarla donatılmıştır,” diye açıklıyor SPECULOOS ekibinde eş-yürütücü olan Cambridge, Cavendish Laboratuvarı’ndan Laetitia Delrez. “Bu ışınım insan gözünün tespit edebileceğinin biraz ötesindedir ve SPECULOOS’un hedefindeki sönük yıldızların asıl salınım bölgesidir.

Teleskoplar ve parlak renkli kundakları Alman ASTELCO firması tarafından ve kubbeler ise İtalyan üretici Gambato tarafından üretilmiştir. Proje, biri ESO’nun La Silla Gözlemevi’nde diğeri Fas’ta bulunan 60-cm’lik iki TRAPPIST teleskopu ile desteklenecektir [3]. Proje zamanla Tenerife, İspanya ve San Pedro Mártir, Meksika’da kurulacak SPECULOOS Kuzey Gözlemevi ve SAINT-Ex ile tamamlanacaktır.  

Ayrıca şu anda Cerro Armazones’te inşa halinde olan ESO’nun gelecekteki teleskopu Aşırı Büyük Teleskop (ELT) ile de heyecan verici bir işbirliği potansiyeli bulunmaktadır. ELT SPECULOOS tarafından tespit edilen gezegenleri benzeri görülmemiş bir ayrıntı ile gözleyebilecek — hatta belki de atmosferlerini analiz edebilecek.

Bu yeni teleskoplar Evren’deki yakın Dünya-benzeri gezegenleri sadece on yıl önce hayal edebileceğimiz bir ayrıntıyla araştırabilmemizi sağlayacak,” diyor son olarak Gillon. “Şu sıralar ötegezegen bilimi için son derece heyecan verici zamanlardayız.

Notlar

[1] Speculoos ya da speculaas geleneksel olarak 6 Aralık’taki Saint Nicholas gününde Belçika ve diğer ülkelerde pişirilen baharatlı bir bisküvi türüdür. SPECULOOS projesinin tatlıyı andıran ismi Belçikalı kökenini yansıtmaktadır. TRAPPIST projesi de yine benzer bir Belçikalı adaşa sahiptir, çoğu Belçika’da üretilen Trappist biraları.

[2] Geçiş yöntemi ötegezegen keşiflerinde kullanılan birçok yöntemden biridir. Aralarında ESO’nun La Silla Gözlemevi’ndeki gezegen-avcısı HARPS tayfçekerinin de yer aldığı birçok türde aygıt ötegezegenleri tespit etmek için dikey hız yöntemini kullanarak, etrafında dolanan gezegenin etkisiyle yıldızın hızında meydana gelen değişimi ölçmektedir.

[3] Proje ayrıca Avrupa Birliği Yedinci Çerçeve Programı altında (FP7/2007-2013)/ ERC Avrupa Araştırma Konseyi anlaşma numarası 336480 ile de desteklenmektedir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

SPECULOOS Güney Gözlemevi (SSO), Liège Üniversitesi (Belçika) Astrofizik, Jeofizik ve Okyanus Bilimi Bölümü’nde Geçiş Yapan Ötegezegenler: Tespit ve Karakterizasyon (EXOTIC) grubuna liderlik eden bilimci Michaël Gillon yönetimi altında, Liège Üniversitesi, Cambridge’deki Cavendish Laboratuvarı (BK) ve Kıral Abdülaziz Üniversitesi (Suudi Arabistan) tarafından yürütülmektedir. SSO içinde ayrıca Bern, Birmingham e Warwick Üniversiteleri’nden bilim insanları da yer almaktadır. ESO SSO’yu desteklemekte ve Şili’deki Atacama Çölü’nde bulunan Paranal Gözlemevi’nde ev sahipliği yapmaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1315)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Michaël Gillon
SPECULOOS Principal Investigator
University of Liège, Belgium
Tel: +32 4366 9743
Cep: +32 473 346 402
E-posta: michael.gillon@uliege.be

Didier Queloz
SPECULOOS co-Principal Investigator, University of Cambridge
UK
Tel: +44 7746 010890
E-posta: dq212@cam.ac.uk

Calum Turner
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1839.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1839tr
Adı:SPECULOOS
Tür:Unspecified : Technology : Observatory
Facility:SPECULOOS

Görüntüler

SPECULOOS gazing into the night
SPECULOOS gazing into the night
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Europa Telescope
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Europa Telescope
sadece İngilizce
SPECULOOS gazes upwards
SPECULOOS gazes upwards
sadece İngilizce
SPECULOOS and VLT
SPECULOOS and VLT
sadece İngilizce
SPECULOOS at Paranal
SPECULOOS at Paranal
sadece İngilizce
Night falls over SPECULOOS
Night falls over SPECULOOS
sadece İngilizce
Sunset over SPECULOOS
Sunset over SPECULOOS
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Europa Telescope
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Europa Telescope
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Callisto Telescope
First Light for SPECULOOS Southern Observatory’s Callisto Telescope
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS
First Light for SPECULOOS
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS
First Light for SPECULOOS
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS
First Light for SPECULOOS
sadece İngilizce
First Light for SPECULOOS
First Light for SPECULOOS
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 187 Light: First Light for SPECULOOS
ESOcast 187 Light: First Light for SPECULOOS
sadece İngilizce
Stars wheel over SPECULOOS
Stars wheel over SPECULOOS
sadece İngilizce
Drone Footage of SPECULOOS
Drone Footage of SPECULOOS
sadece İngilizce
Sunset at SPECULOOS
Sunset at SPECULOOS
sadece İngilizce
Sunset at SPECULOOS
Sunset at SPECULOOS
sadece İngilizce
SPECULOOS flyby
SPECULOOS flyby
sadece İngilizce
Aerial view of SPECULOOS
Aerial view of SPECULOOS
sadece İngilizce
SPECULOOS on display
SPECULOOS on display
sadece İngilizce
Night flight over SPECULOOS
Night flight over SPECULOOS
sadece İngilizce
Night flight over SPECULOOS
Night flight over SPECULOOS
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...