eso1902tr — Görüntülü Bülten

Zamanda Uçup Giden Kısa Bir An

Avrupa Güney Gözlemevi’nin Kozmik Mücevherler Programı ölmekte olan bir yıldızın son nefesini yakaladı

22 Ocak 2019

Gezegenimsi bulutsu ESO 577-24’ten çıkan sönük, kısa ömürlü parıltı sadece 10 000 yıl, yani gökbilimsel tanımla göz açıp kapayıncaya kadar geçen bir süre devam etmektedir. ESO’nun Çok Büyük Teleskopu bu iyonlaşmış parıldayan gaz kabuğunu görüntüledi —ölmekte olan yıldızın son nefesi şeklindeki sakin görünür kalıntılar görüntünün merkezindeki yer almaktadır. Bu gezegenimsi bulutsunun gazdan kabuğu genişleyip sönükleştikçe, giderek görünmez hale gelecektir.

Uzaya yayılan kısa ömürlü parıldayan gaz kabuğu — gezegenimsi bulutsu ESO 577-24 — bu görüntüye egemen olmaktadır [1]. Bu gezegenimsi bulutsu dış kabuklarını uzaya atarak, geride küçük, oldukça sıcak bir cüce yıldız bırakan dev bir ölü yıldızın kalıntılarıdır. Bu küçülen kalıntı giderek soğuyacak ve sönükleşerek, bir zamanlar dev bir kırmızı cüceden geriye kalan yaşamına önemsiz bir hayalet olarak devam edecek.

Kırmızı dev yıldızlar çekirdeklerindeki hidrojen yakıtını tüketerek yaşamlarının sonuna gelen yıldızlar olup kütleçekimi altında büzülmeye başlamaktadırlar. Bir kırmızı dev küçüldükçe yoğun basınç altındaki yıldız merkezi dış kabuğu güçlü yıldız rüzgarları şeklinde boşluğa atmaktadır. Ölmekte olan yıldızın parlak çekirdeği morötesi ışınım yayarak dışarıya atılan kabukları iyonlaştırır ve parlamalarını sağlar. Sonuçta gördüğümüz şey bir gezegenimsi bulutsudur — yaşamının sonundaki yaşlı yıldızın son vasiyeti [2].

Bu parıltılı gezegenimsi bulutsu 1950’lerdeki Ulusal Coğrafya Topluluğu — Palomar Gözlemevi Gökyüzü Taraması’nın bir parçası olarak keşfedilmiştir ve 1966 yılında Gezegenimsi Bulutsuların Abell Kataloğu’na kaydedilmiştir [3]. Yaklaşık 1400 ışık-yılı uzaklığı ile ESO 577-24’ün hayaleti andıran parıltısı sadece güçlü teleskoplarca görülebilmektedir. Cüce yıldız soğudukça, bulutsu uzaya genişlemeye devam edecek ve yavaşça görünmez hale gelecektir.

Bu görüntü ESO’nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen girişimle elde edilmiştir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici nesnelerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de gelecekteki bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere erişime açık hale getirilmektedir.

Notlar

[1] Gezegenimsi bulutsular gökbilimciler tarafından ilke kez 18. yy’da gözlendi — onlara göre sönük parıltıları ve kıvrımlı dış bölgeleri Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri andırmaktaydı.

[2] Güneş’imiz bir kırmızı cüce haline geldiğinde yaşı yaklaşık 10 milyar yıl olacak. Bununla birlikte şu anda panik yapmaya gerek yok, Güneş’in yaşı şimdilik sadece 5 milyar yıl.

[3] Gökbilimsel nesnelerin genellikle değişik türde resmi isimleri olmaktadır çünkü farklı kataloglardaki isimlendirmeler farklılık arz etmektedir. Bu nesnenin Gezegenimsi Bulutsuların Abell Kataloğu’ndaki resmi adı  PN A66 36’dır.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Calum Turner
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1902.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1902tr
Adı:ESO 577-24
Tür:Milky Way : Nebula : Type : Planetary
Facility:Very Large Telescope
Instruments:FORS2

Görüntüler

A Fleeting Moment in Time
A Fleeting Moment in Time
sadece İngilizce
Digitized Sky Survey image around the planetary nebula ESO 577-24
Digitized Sky Survey image around the planetary nebula ESO 577-24
sadece İngilizce
The planetary nebula ESO 577-24 in the constellation Virgo
The planetary nebula ESO 577-24 in the constellation Virgo
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 191 Light: A Fleeting Moment in Time
ESOcast 191 Light: A Fleeting Moment in Time
sadece İngilizce
Panning across the evanescent planetary nebula ESO 577-24
Panning across the evanescent planetary nebula ESO 577-24
sadece İngilizce
Zooming in on ESO 577-24
Zooming in on ESO 577-24
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...