eso1906tr — Kurumsal Bülten

La Silla Gözlemevi 50 Yaşında!

ESO’nun ilk gözlemevi yarım yüzyıllık gökbilim araştırmalarını kutluyor

29 Mart 2019

1969 yılındaki açılışından bu yana, ESO’nun La Silla Gözlemevi gökbilimin öncülerinden olmuştur. Son teknoloji ürünü bir dizi aygıtı ile gökbilimcilerin çığır açıcı keşifler yapmasını sağlamış ve yeni nesil teleskopların önünü açmıştır. 50 yıllık gözlemlerden sonra bile, ESO’nun La Silla’daki teleskopları halen gökbilimin sınırlarını zorlamaya devam ederek, yabancı olduğumuz dünyaları keşfetmekte ve evrenin derinliklerini şaşırtıcı bir şekilde gözler önüne sermektedir.

La Silla’nın Atacama çölü sınırında, Şili’nin zirvelerindeki Kuzey-Cinchado dağındaki inşası ESO’nun kuruluşundan üç yıl sonra, 1965 yılında başladı [1]. Yerleşke, erişimi, kuru iklimi ve uygun gözlem koşulları nedeniyle seçilmişti — dünya lideri bir gözlemevinin inşası için mükemmel bir bölge.

Gözlemler görece küçük ESO 1-metre ve ESO 1.52-metrelik teleskoplarla başladı. Gözlemevi olgunlaştıkça La Silla’daki teleskopların sayıları ve çeşitleri giderek arttı, şimdi yerleşke üzerinde çalışan 13 teleskop bulunuyor — bunların hepsi ESO’nun değil, farklı ülkelerden, üniversitelerden ve dünya genelindeki işbirliklerinden oluşan teleskoplar da dahil. Bunlar arasında TRAPPIST-Güney, Hızlı Göz Kundağı teleskopu (REM) ve gama-ışın takipçisi TAROT teleskopu yer almaktadır.

Açılışından 50 yıl sonra bile La Silla ESO’nun gökbilimdeki öncü kalesi olarak kalmaya devam ederek, her yıl iki yüzün üzerinde bilimsel makaleye veri sağlamaktadır. ESO’nun amiral gemisi şimdi Paranal’daki Çok Büyük Teleskop (VLT) olsa da, ESO halen La Silla’da dünyanın en üretken 4-metre sınıfı iki teleskopu işletmektedir. ESO’nun ilk büyük teleskopu 3.6-metrelik teleskop olup, dünyanın önde gelen ötegezegen avcısı ve rakipsiz hassasiyetle yabancı dünya keşfeden, Yüksek Duyarlıklı Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı’na (HARPS) ev sahipliği yapmaktadır.    

La Silla’daki ikinci ESO teleskopu halen çalışmakta olan 3.58-metrelik Yeni Teknoloji Teleskopu (NTT) olup — teleskop tasarımında yeni bir çığır açarak dünyanın bilgisayarla kontrol edilebilen ilk birincil aynasına sahipti. Aktif optik adı verilen bu yenilikçi teknoloji, ESO’da geliştirilmiş ve dünyanın çoğu büyük teleskopuna uyarlanmıştır. Oldukça geniş ölçekte bilimsel gözlemler gerçekleştirmiş olsa da, bu teleskop VLT için aygıtsal anlamda yeniliklerin önünü açmıştır.

Her iki teleskopun da  astronomik keşifler yapmaya devam etmesi için güncellenme işlemleri sürdürülecek. NTT görüntüleme taramalarından elde edilen geçiş yapan nesnelerin ve değişenlik sergileyen gökbilim olaylarını takip etmek üzere tasarlanan öncül tayfçeker aygıtı SoXS’ye ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. ESO 3.6-metre teleskopu hali hazırda etkileyici yetenekleri olan HARPS’a ilave olarak kırmızı-ötesi bir gezegen avcısı aygıtı olan NIRPS’e de ev sahipliği yapacak. Bu yeni aygıtlara ek olarak yine yeni teleskoplar olan ExTrA ve BlackGEM, La Silla Gözlemevi’nin gökbilimin önde gelen merkezlerden biri olarak kalmasını sağlayacak.  

ESO’nun en-iyi on keşfinden çoğu La Silla teleskopları kullanılarak yapılmıştır.Son elli yılda gerçekleştirilen bilimsel araştırmalardan öne çıkanlar arasında: Evren’in genişlemesindeki hızlanma keşfi — ve ardından 2011 yılında gelen Nobel Fizik Ödülü; Güneş’e en yakın yıldızın etrafındaki bir gezegenin keşfi, bir kütleçekim dalgası kaynağından yayılan ışığın ilk gözlemi, Şili önderliğindeki Araucaria projesi ile yakın gökadalara olan uzaklığın en hassas tespiti ve TRAPPIST-1 sistemindeki soğuk cüce yıldızın etrafında bulunan yedi gezegenin keşfi yer almaktadır.

İki özel astronomik olay La Silla’nın rutin programını sarsmıştır ve haftalarca teleskopların dikkatini çekmiştir: SN1987A patlaması ve Shoemaker-Levy 9 kuyrukluyıldızının Jüpiterle çarpışması. Özellikle ikincisi La Silla’daki yaşamı altüst etmiştir; bu etkinlikte Jüpiter’e çevrili 10 teleskopla birlikte Garching ve Santiyago’dan çarpışma olayına ait son gelişmeler canlı bağlantılarla medya ile paylaşılmıştır.

Gökbilimsel atılımlarının yanı sıra, La Silla Şili’deki gökbilimin gelişmesinde de aşırı önemli bir rol oynamıştır ve Şili’deki gökbilimciler bilimsel araştırmaları için La Silla teleskoplarını düzenli olarak kullanmaktadırlar. ESO’nun La Silla’nın da aralarında bulunduğu işletme ve sürekli geliştirme faaliyetleri  aynı zamanda Şilili sanayi kuruluşları, mühendislik ve bilim alanlarında da geniş çaplı fırsatlar ortaya çıkarmıştır. La Silla’daki teleskoplar yine Avrupalı ve Şilili yeni nesil gökbilimciler için, örneğin düzenli olarak La Silla’da düzenlenen ESO-NEON Gözlem Okulları’nda görülebileceği gibi, bir eğitim zemini görevi görmektedir.

La Silla başarılarıyla sevindiği gibi zorluklara da maruz kalmıştır; gözlemevi neredeyse mükemmel olan gözlem koşullarından hoşnut kalsa da, düzenli tektonik aktivite riski altındadır. La Silla’da deprem nedeniyle büyük herhangi bir problem şimdiye kadar yaşanmamıştır, merkez üssüne yakın büyük bir deprem atlatmasına rağmen. Gözlemevi şimdi başka bir sorunla karşı karşıyadır — yakınlardaki Pan-Amerikan Otoyolu ışık kirliliği nedeniyle La Silla’nın karanlık gökyüzünü tehdit etmektedir.

Ellinci yılını kutlayan bu ayrıcalıklı gözlemevi, sadece profesyonel değil aynı zamanda amatör astronominin de geliştirilmesini ve astronomik bir olayın geniş çaplı dikkat çekmesini sağlayacak — bu yıl gerçekleşecek bir tam güneş tutulması La Silla’dan görülebilecek. Ay Güneş’in yüzeyini kapattıkça, Şili’nin kuzeyindeki 150 km’lik bir bölge gündüzden geceye dönecek ve yüzlerce ziyaretçi sadece bu nadir olayı değil, aynı zamanda ESO’nun ilk gözlemevi La Silla’nın bilimsel mirasını da kutlayacak.

Notlar

[1] “La Silla” — İspanyolca  “Eyer” — kömür yakan yerli halkın, ESO’nun ilk gözlemevine ev sahipliği yapan eyer-şeklindeki Kuzey Cinchado dağına verdikleri isimdir.

Daha fazla bilgi

Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1315)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Calum Turner
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1906.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1906tr
Adı:La Silla
Tür:Unspecified : Technology : Observatory

Görüntüler

La Silla Observatory
La Silla Observatory
sadece İngilizce
ESO sign at the access road to La Silla
ESO sign at the access road to La Silla
sadece İngilizce
Radiance of Milky Way over La Silla
Radiance of Milky Way over La Silla
sadece İngilizce
La Silla from base to summit
La Silla from base to summit
sadece İngilizce
June 1963 - summit meeting on Cerro Morado
June 1963 - summit meeting on Cerro Morado
sadece İngilizce
Building La Silla Observatory
Building La Silla Observatory
sadece İngilizce
Images of Shoemaker-Levy 9 impact on Jupiter
Images of Shoemaker-Levy 9 impact on Jupiter
sadece İngilizce
Raising the Chilean flag during La Silla opening ceremony
Raising the Chilean flag during La Silla opening ceremony
sadece İngilizce
Flight over La Silla, 1964
Flight over La Silla, 1964
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 198 Light: La Silla Observatory turns 50!
ESOcast 198 Light: La Silla Observatory turns 50!
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...