eso1911tr — Kurumsal Bülten

Büyük Buluş İzleme ve Avrupa Güney Gözlemevi en yakın yıldız sistemindeki Dünya-benzeri gezegenleri arayan gezegen-avcısını güncelleyerek “ilk ışığı” almayı başardı

10 Haziran 2019

Şili’deki Çok Büyük Teleskop üzerine yeni kurulan gezegen-avcısı yakın yıldızlar Alpha Centauri A ve B’yi 100 saat gözleyerek yaşanabilir bir gezegenin ilk doğrudan görüntüsünü almayı hedefliyor.

Yakın yıldızların etrafındaki Dünya-benzeri gezegenleri araştıran küresel gökbilim programı Büyük Buluş İzleme ve Avrupa’nın önde gelen hükümetler-arası gökbilim kuruluşu Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) bugün Şili’deki Atacama Çölü’nde bulunan ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerine kurulan yeni bir gezegen-arama aygıtının “ilk ışığını” aldığını duyurdu.

NEAR (AlphaCen Bölgesindeki Yakın Dünyalar) adı verilen aygıt komşu yıldız sistemi Alpha Centauri’deki iki Güneş-benzeri yıldızın, suyun potansiyel olarak sıvı halde bulunabileceği “yaşanabilir bölgelerinde” bulunan ötegezegenleri aramak için tasarlandı. Geçtiğimiz üç yıl içinde İsveç Uppsala Üniversitesi, Belçika Liege Üniversitesi, BD Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü ve Almanya, Münih Kampf Teleskop Optiği arasındaki bir işbirliği ile geliştirildi.

23 Mayıs’tan bu yana ESO’nun Çok Büyük Telesopu’nu (VLT) kullanan gökbilimciler yıldız sistemindeki bir ya da daha fazla gezegenin var olup olmadığını test etmek için on günlük bir gözlem programı yürütüyorlar. Gözlemler 11 Haziran tarihinde sona eriyor. Sistemdeki gezegenler (Dünya’dan iki kat ya da daha büyük olanlar) güncellenmiş aygıtlarla tespit edilebilir durumda. Yakın ile termal-kırmızı-ötesi aralığı bir aday gezegenin ısı yayabileceği bir bölgeye karşılık geldiğinden oldukça önemli. Bu sayede gökbilimciler gezegenin sıcaklığının sıvı su için uygun olup olmadığını belirleyebiliyor.

4.37 ışık-yılı (yaklaşık 40 trilyon km) uzaklığı ile Alpha Centauri Güneş Sistemi’ne en yakın yıldız sistemidir. Alpha Centauri A ve B adlı iki Güneş-benzeri yıldız ile Proxima Centauri adı verilen bir kırmızı cüceden meydana gelen bir üçlü yıldız sistemidir. Alpha Centauri’nin gezegen sistemleri hakkındaki güncel bilgi henüz eksiktir. 2016 yılında ESO aygıtlarını kullanan bir ekip Proxima Centauri etrafındaki Dünya-benzeri bir gezegeni keşfetti.  Ancak Alpha Centauri A ve B halen bilinmeyen niceliklere sahip; bu tür çift yıldız sistemlerinin Dünya-benzeri gezegenler için ne kadar kararlı olduğu henüz net değil, diğer yandan bu yakın yıldızların etrafında olup olmadıklarını öğrenmek için en güvenli yöntem onları gözleme girişimidir.       

Bununla birlikte bu tür gezegenleri gözlemek teknik olarak büyük bir sorundur, çünkü yıldızlarından yayılan ışık, gezegenlerin yansıttığı yıldız ışığından genellikle bir milyar kez daha parlaktır. Bu nedenle yıldızına yakın dolaşan bir kaç ışık-yılı mesafedeki küçük bir gezegeni yıldızından ayırt edebilmek bir kaç mil ötedeki sokak lambasının etrafında dolaşan bir kelebeği görebilmek gibidir. Bu problemi çözmek üzere Büyük Buluş İzleme ve ESO ısısal kırmızı-ötesi taç-çekeri adı verilen özel bir aygıt geliştirmek için bir işbirliği başlattı. Bu aygıtla yıldızdan gelen ışığın çoğu engellenerek yörüngede dolanan gezegenin, yansıttığı az miktardaki yıldız ışığı yerine, ılık yüzeyinden yayılan kırmızı-ötesi ışığın yakalanması hedefleniyor. Güneş’e yakın olan nesnelerin (normalde parlaklığı ile gizlenen) tam güneş tutulması sırasında görülebilmesi gibi, bir taççeker de hedef yılıdız için yapay bir tutulma meydana getirererek, ışığını engellemekte ve civarındaki çok daha sönük nesnelerin tespit edilebilmesini sağlamaktadır. Bu gözlemsel yeteneklerde ortaya çıkan hatırı sayılır bir gelişmeye işaret ediyor.

Taç-çeker potansiyel yaşanabilir gezegenlerle ilgili kırmızı-ötesi dalgaboylarına duyarlı olmak üzere, VISIR adlı aygıt güncellenerek VLT’nin dört adet 8-metrelik-açıklığa sahip teleskoplarından birine takılmıştır. Bu sayede Dünya’ya benzer şekilde, Güneş’ten aldığı enerjiyi soğurarak tekrar ısısal kırmızı-ötesi dalgaboylarında yayılan ısı imzasını aramaya elverişli hale gelmektedir. NEAR birçok son teknoloji ürünü gökbilimsel mühendislik gelişmesini birleştirerek var olan VISIR aygıtını üç şekilde değiştirmiştir. İlk önce aygıtı taç-çeker için uyarlayarak hedef yıldızdan gelen ışığı belirgin ölçüde azaltmakta ve potansiyel yaşanabilir yersel gezegenlerin izlerini ortaya çıkartmaktadır. İkinci olarak, uyarlamalı optik adı verilen yöntemle teleskopun ikincil aynasını gerektiği şekilde düzenleyerek Yer atmosferinin neden olduğu bulanıklaştırma etkisini gidermeye çalışmaktadır. Üçüncü olarak,  yenilikçi bir kesme stratejisi ile gürültü miktarını da düşürerek hedef yıldızlar arasındaki geçiş süresini kısaltmaktadır — her seferinde 100 milisaniye kadar hızlı — böylece teleskop zamanını en uygun şekilde değerlendirmektedir.   

Büyük Buluş Girişimi Yöntem Kurulu Başkanı Pete Worden: “ESO ile bu yenilikçi aygıt üzerine tasarım, inşa, kurulum ve şimdi kullanım girişiminde işbirliği yaptımız için oldukça memnunuz. Eğer Alpha Centauri A ve B’de Dünya-benzeri gezegenler varsa bu dünyadaki herkes için büyük bir haber olur” diyor.  

ESO uzmanlığını, var olan altyapısını ve NEAR projesindeki Çok Büyük Teleskopu gözlem zamanını kullandığı için oldukça memnun,” yorumunu yapıyor ESO proje yürütücüsü Robin Arsenault.

NEAR deneyi kendi bilimsel hedeflerine ek olarak gelecekteki Aşırı Büyük Teleskop için gezegen-avlama aygıtlarına öncülük edeceği için bu önemli bir fırsat,” diyor ESO’nun NEAR proje yöneticisi Markus Kasper.

NEAR bir yaşanabilir gezegeni doğrudan gözleyebilecek ilk ve tek projedir. Önemli bir gelişmeyi temsil etmektedir. Alpha Cen A ya da B etrafında büyük bir yaşanabilir gezegen bulmayı heyecanla bekliyoruz” diyor Büyük Buluş İzleme yürütücü bilim insanı Olivier Guyon.

İnsanoğlu doğuştan kaşif,” diyor Büyük Buluş Girişimi kurucusu Yuri Milner. “Bir sonraki vadinin ötesinde ne olduğunu öğrenmenin tam zamanı. Bu teleskop bize oralarda dolaşma fırsatı verecek.

Notlar

The data from the NEAR experiment are publicly available from the ESO archive under programme ID 2102.C-5011. A pre-processed and condensed package of all the data will be made available shortly after the campaign concludes. In addition, the Python-based high-contrast imaging data reduction tool PynPoint has been adapted to process NEAR data, and will be provided to members of the astronomical community who would like to use the data but do not have their own data reduction tools. https://pynpoint.readthedocs.io/en/latest/near.html

Breakthrough Watch is a global astronomical programme aiming to identify and characterise planets around nearby stars. The programme is run by an international team of experts in exoplanet detection and imaging. https://breakthroughinitiatives.org/initiative/4

The Breakthrough Initiatives are a suite of scientific and technological programmes, founded by Yuri Milner, investigating life in the Universe. Along with Breakthrough Watch, they include Breakthrough Listen, the largest ever astronomical search for signs of intelligent life beyond Earth, and Breakthrough Starshot, the first significant attempt to design and develop a space probe capable of reaching another star.

https://breakthroughinitiatives.org

Yuri Milner founded Mail.ru Group in 1999 and under his leadership it became one of Europe’s leading internet companies. He took that business public in 2010 and founded DST Global to focus on global internet investments. DST Global became one of the world’s leading technology investors and its portfolio has included some of the world's most prominent internet companies, such as Facebook, Twitter, WhatsApp, Snapchat, Airbnb, Spotify,  Alibaba, and others. Yuri lives in Silicon Valley with his family.

Yuri graduated in 1985 with an advanced degree in theoretical physics and subsequently conducted research in quantum field theory. Yuri and his wife Julia, partnered with Sergey Brin, Priscilla Chan and Mark Zuckerberg, Pony Ma, and Anne Wojcicki to fund the Breakthrough Prizes — the world’s largest scientific awards, honouring important, primarily recent, achievements in Fundamental Physics, Life Sciences and Mathematics. In July 2015, together with Stephen Hawking, Yuri launched the $100 million Breakthrough Listen initiative to reinvigorate the search for extraterrestrial intelligence in the Universe, and in April 2016 they launched Breakthrough Starshot — a $100 million research and engineering programme seeking to develop a technology for interstellar travel.

http://www.yurimilner.com

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) yeni düzenlenen VISIR (orta-kırmızı-ötesi için VLT Görüntüleme ve Tayfçekeri) ile gelişmiş bir dizi aygıtlarına yenisini eklemiş oldu. Alpha Centauri Sistemi’ndeki potansiyel yaşanabilir gezegenleri aramak üzere düzenlendiği için ilk gözlemlerini 21 Mayıs 2019’da gerçekleştirdi.   

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arifscag@gmail.com

Janet Wootten
Rubenstein Communications, Inc.
New York, USA
Tel: +1 212 843 8024
E-posta: jwootten@rubenstein.com

Mariya Lyubenova
Head of ESO Media Relations Team
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6188
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1911.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1911tr
Adı:Near Earths in the AlphaCen Region
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Very Large Telescope

Görüntüler

NEAR experiment sees first light
NEAR experiment sees first light
sadece İngilizce
NEAR on the VLT
NEAR on the VLT
sadece İngilizce
Grand VISIR
Grand VISIR
sadece İngilizce
Work in Progress
Work in Progress
sadece İngilizce
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...