eso2005tr — Bilim Bülteni

Ötegezegendeki Demir Yağmuru ESO Teleskopu İle Gözlendi

11 Mart 2020

ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unu (VLT) kullanan gökbilimciler yağmurun su yerine demir şeklinde yağdığından şüphelendikleri uç koşullara sahip bir gezegeni gözledi. Aşırı sıcak dev ötegezegenin gündüz vakti sıcaklığı metalleri bile eritebilecek 2400 santigrat dereceye kadar çıkabiliyor. Demir buharlarını gece tarafına taşıyan güçlü rüzgarlar bunları demir taneciklerine dönüştürüyor.

Bu gezegende yağmurlu bir akşamüstü olduğu söyleyebilir, demir yağdığı değil,” diyor İsviçre, Cenevre Üniversitesi’nden profesör David Ehrenreich, kendisi bu sıradışı gezegenin bugün Nature dergisinde yayımlanan araştırmasına liderlik ediyor. WASP-76b olarak bilinen bu gezegen 640 ışık-yılı uzaklıkta Balık takımyıldızı doğrultusunda yer alıyor.

Bu ilginç olay ‘demirden yağmur’ olayının gerçekleştiği gezegenin sadece tek bir yüzünün yıldızına dönük olması nedeniyle gerçekleşiyor, soğuk olan gece tarafı sürekli olarak karanlıkta kalıyor. Aynı Dünya çevresindeki Ay’a benzer şekilde, WASP-76b yıldızıyla ‘çekimsel olarak kilitli’: kendi etrafındaki dönme süresiyle, yıldızı etrafındaki dolanma süresi eşit.

Gündüz tarafında yıldızından aldığı ışıma miktarı Dünya’nın Güneş’ten aldığı ışık miktarının binlerce katına eşit oluyor. Sıcaklık o kadar yüksek değerlere ulaşıyor ki, moleküller atomlarına ayrılıyor ve demir benzeri metaller buhar haline gelerek atmosfere çıkıyor. Gündüz ve gece yüzlerindeki yüksek  sıcaklık farkı güçlü rüzgarları meydana getirerek aşırı sıcak taraftaki demir buharını, sıcaklığın 1500 santigrat derece kadar düştüğü, soğuk olan gece tarafına taşıyor.

Yeni çalışmaya göre WASP-76b gece ve gündüz tarafları sadece sıcaklık farkına değil, aynı zamanda belirgin olarak farklı kimyaya da sahip. Şili’deki Atacama Çölü’nde bulunan ESO’nun VLT’si üzerindeki yeni ESPRESSO aygıtını kullanan gökbilimciler ilk kez aşırı sıcak gaz devi bir gezegendeki kimyasal değişimleri tespit etti. Gezegenin gece ve gündüz kısımlarını ayıran akşamüstü sınırında güçlü demir buharı sinyalleri bulundu. “Şaşırtıcı bir şekilde sabahları demir buharı görmüyoruz,” diyor Ehrenreich. Bunun nedeni “demir yağmuru bu uç koşullardaki gezegenin gece tarafında yağıyor.

Gözlemler demir buharının WASP-76b gezegeninin sıcak yüzündeki atmosfer tabakasında daha yoğun olduğunu gösteriyor,” diye ekliyor ESPRESSO bilim ekibi lideri, İspanya, Madrid Astrobiyoloji Merkezi’nden astrofizikçi Maria Rosa Zapatero Osorio. “Bu demirin bir kısmı gezegenin dönüşü ve atmosferik rüzgarlarıyla gece tarafına aktarılıyor. Burada daha soğuk ortamla karşılaşan demir, yoğunlaşarak yağmur halinde yağmaya başlıyor.

Bu sonuçlar Portekiz, İtalya, İsviçre, İspanya ve ESO’dan ekiplerin yer aldığı ESPRESSO aygıtını üreten konsorsiyumun Eylül 2018’de yaptığı ilk bilimsel gözlemler sayesinde elde edilmiştir.

Kayalık Gezegenler ve Kararlı Tayf Gözlemleri İçin Echelle Tayfölçeri — ESPRESSO’nun tasarım amacı Güneş-benzeri yıldızların etrafındaki Dünya-benzeri gezegenleri bulmaktı. Ancak, aygıtın çok yönlü olarak kullanılabileceği görüldü. “VLT’nin hatırı sayılır gücü ve ESPRESSO’nun aşırı kararlılığı sayesinde, kısa sürede ötegezegen atmosferlerini araştırmak için öncül bir makineye sahip olduğumuzun farkına vardık.” diyor Pedro Figueira, ESO Şili’den ESPRESSO aygıt bilimcisi.

Artık elimizde olan şey en aşırı ötegezegenlerin iklimini takip edebilmek için tamamen yeni bir yöntem.” diyor son olarak Ehrenreich.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Nature dergisinde yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde David Ehrenreich (Observatoire astronomique de l’Université de Genève, Geneva, Switzerland [UNIGE]), Christophe Lovis (UNIGE), Romain Allart (UNIGE), María Rosa Zapatero Osorio (Centro de Astrobiología, Madrid, Spain [CSIC-INTA]), Francesco Pepe (UNIGE), Stefano Cristiani (INAF Osservatorio Astronomico di Trieste, Italy [INAF Trieste]), Rafael Rebolo (Instituto de Astrofísica de Canarias, Tenerife, Spain [IAC]), Nuno C. Santos (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Universidade do Porto, Portugal [CAUP] & Departamento de Física e Astronomia, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto, Portugal [FCUP]), Francesco Borsa (INAF Osservatorio Astronomico di Brera, Merate, Italy [INAF Brera]), Olivier Demangeon (CAUP), Xavier Dumusque (UNIGE), Jonay I. González Hernández (IAC), Núria Casasayas-Barris (IAC), Damien Ségransan (UNIGE), Sérgio Sousa (CAUP), Manuel Abreu (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Universidade de Lisboa, Portugal [IA] & Departamento de Física da Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa, Portugal [FCUL], Vardan Adibekyan [CAUP], Michael Affolter (Physikalisches Institut & Center for Space and Habitability, Universität Bern, Switzerland [Bern]), Carlos Allende Prieto (IAC), Yann Alibert (Bern), Matteo Aliverti (INAF Brera), David Alves (IA & FCUL), Manuel Amate (CAUP), Gerardo Avila (European Southern Observatory, Garching bei München, Germany [ESO]), Veronica Baldini (INAF Trieste), Timothy Bandy (Bern), Willy Benz (Bern), Andrea Bianco (INAF Brera), Émeline Bolmont (UNIGE), François Bouchy (UNIGE), Vincent Bourrier (UNIGE), Christopher Broeg (Bern), Alexandre Cabral (IA & FCUL), Giorgio Calderone (INAF Trieste), Enric Pallé (IAC), H. M. Cegla (UNIGE), Roberto Cirami (INAF Trieste), João M. P. Coelho (IA & FCUL), Paolo Conconi (INAF Brera), Igor Coretti (INAF Trieste), Claudio Cumani (ESO), Guido Cupani (INAF Trieste), Hans Dekker (ESO), Bernard Delabre (ESO), Sebastian Deiries (ESO), Valentina D’Odorico (INAF Trieste & Scuola Normale Superiore, Pisa, Italy), Paolo Di Marcantonio (INAF Trieste), Pedro Figueira (European Southern Observatory, Santiago de Chile, Chile [ESO Chile] & CAUP), Ana Fragoso (IAC), Ludovic Genolet (UNIGE), Matteo Genoni (INAF Brera), Ricardo Génova Santos (IAC), Nathan Hara (UNIGE), Ian Hughes (UNIGE), Olaf Iwert (ESO), Florian Kerber (ESO), Jens Knudstrup (ESO), Marco Landoni (INAF Brera), Baptiste Lavie (UNIGE), Jean-Louis Lizon (ESO), Monika Lendl (UNIGE & Space Research Institute, Austrian Academy of Sciences, Graz, Austria), Gaspare Lo Curto (ESO Chile), Charles Maire (UNIGE), Antonio Manescau (ESO), C. J. A. P. Martins (CAUP & Centro de Astrofísica da Universidade do Porto, Portugal), Denis Mégevand (UNIGE), Andrea Mehner (ESO Chile), Giusi Micela (INAF Osservatorio Astronomico di Palermo, Italy), Andrea Modigliani (ESO), Paolo Molaro (INAF Trieste & Institute for Fundamental Physics of the Universe, Trieste, Italy), Manuel Monteiro (CAUP), Mario Monteiro (CAUP & FCUP), Manuele Moschetti (INAF Brera), Eric Müller (ESO), Nelson Nunes (IA), Luca Oggioni (INAF Brera), António Oliveira (IA & FCUL), Giorgio Pariani (INAF Brera), Luca Pasquini (ESO), Ennio Poretti (INAF Brera & Fundación Galileo Galilei, INAF, Breña Baja, Spain), José Luis Rasilla (IAC), Edoardo Redaelli (INAF Brera), Marco Riva (INAF Brera), Samuel Santana Tschudi (ESO Chile), Paolo Santin (INAF Trieste), Pedro Santos (IA & FCUL), Alex Segovia Milla (UNIGE), Julia V. Seidel (UNIGE), Danuta Sosnowska (UNIGE), Alessandro Sozzetti (INAF Osservatorio Astrofisico di Torino, Pino Torinese, Italy), Paolo Spanò (INAF Brera), Alejandro Suárez Mascareño (IAC), Hugo Tabernero (CSIC-INTA & CAUP), Fabio Tenegi (IAC), Stéphane Udry (UNIGE), Alessio Zanutta (INAF Brera) ve Filippo Zerbi (INAF Brera) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arifscag@gmail.com

David Ehrenreich
Associate Professor at the University of Geneva
Geneva, Switzerland
Tel: +41 22 379 23 90
E-posta: david.ehrenreich@unige.ch

Francesco Pepe
Professor at the University of Geneva and Principal Investigator of the ESPRESSO consortium
Geneva, Switzerland
Tel: +41 22 379 23 96
E-posta: francesco.pepe@unige.ch

María Rosa Zapatero Osorio
Chair of the ESPRESSO science team at Centro de Astrobiología (CSIC-INTA)
Madrid, Spain
Tel: +34 9 15 20 64 27
E-posta: mosorio@cab.inta-csic.es

Pedro Figueira
Astronomer at ESO and Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, instrument scientist of ESPRESSO
Santiago, Chile
Tel: +56 2 2463 3074
E-posta: pedro.figueira@eso.org

Nuno C. Santos
Co-principal investigator of the ESPRESSO consortium at Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Universidade do Porto and Departamento de Física e Astronomia Faculdade de Ciências, Universidade do Porto
Porto, Portugal
Tel: +351 226 089 893
E-posta: nuno.santos@astro.up.pt

Stefano Cristiani
Co-principal investigator of the ESPRESSO consortium at INAF Astronomical Observatory of Trieste
Trieste, Italy
Tel: +39 040 3199220
E-posta: stefano.cristiani@inaf.it

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2005.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2005tr
Adı:WASP-76b
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Very Large Telescope
Instruments:ESPRESSO
Science data:2020Natur.580..597E

Görüntüler

Artist’s impression of the night side of WASP-76b
Artist’s impression of the night side of WASP-76b
sadece İngilizce
Another artist’s impression of WASP-76b
Another artist’s impression of WASP-76b
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 218: The Stranger Exoplanets
ESOcast 218: The Stranger Exoplanets
sadece İngilizce
A ‘fly to’ WASP-76, the star around which WASP-76b orbits
A ‘fly to’ WASP-76, the star around which WASP-76b orbits
sadece İngilizce
A view of the orbit of WASP-76b around its host star WASP-76
A view of the orbit of WASP-76b around its host star WASP-76
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...