eso2008tr — Görüntülü Bülten

ESO Teleskopu Gezegen Oluşumunu Görüntüledi

Kıvrımlar Gezegene İşaret Ediyor

20 Mayıs 2020

Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Çok Büyük Teleskopu (VLT) ile yapılan gözlemler doğmakta olan bir yıldız sistemine dair izleri ortaya çıkardı. Genç yıldız AB Arabacı etrafında gökbilimciler tarafından tespit edilen yoğun gaz ve toz diskindeki belirgin sarmal yapı oluşmakta olan bir gezegenin yerini gösteriyor. Gözlenen bu özellik ortaya çıkan bir bebek gezegenin doğrudan ilk kanıtı olabilir.

Şimdiye kadar binlerce ötegezegen tespit edildi, ancak nasıl oluştukları çok az biliniyor,” diyor Fransa, PSL Üniversitesi, Paris Gözlemevi’nden çalışmayı yürüten Anthony Boccaletti. Gökbilimciler gezegenlerin AB Arabacı gibi genç yıldızları çevreleyen tozlu disklerin içinde, bir araya gelen soğuk gaz ve toz yığını şeklinde doğduklarını biliyor. Sonuçları Astronomy & Astrophysics’te yayımlanan, VLT ile yapılan yeni gözlemler bilim insanlarının bu süreci daha iyi anlamaları için önemli ipuçları sunuyor.

Gezegenlerin tam olarak oluşma anını yakalamak için çok genç sistemleri gözlemeliyiz,” diyor Boccaletti. Ancak gökbilimciler şimdiye kadar bir bebek gezegenin genç disklerde oluşmaya başladığı yerin yeterince net ve derin görüntülerini elde edememişlerdi.

Yeni görüntüler Dünya’dan 520 ışık-yılı uzaklıkta, Arabacı takımyıldızı doğrultusunda yer alan AB Arabacı etrafındaki dikkat çekici toz ve gaz sarmalını gösteriyor. Bu şekildeki sarmallar bebek gezegenlerin varlığına işaret ediyor, bunlar gazı ‘tekmeleyerek’, “diskte, göldeki bir teknenin yaptığı gibi dalga şeklinde kargaşa oluşturur” diye açıklıyor çalışmaya katılan, Fransa Bordeaux Astrofizik Laboratuvarı’ndan Emmanuel Di Folco. Gezegen yıldızın etrafında döndükçe bu şekil giderek sarmal bir kola dönüşür. AB Arabacı’nın yeni görüntüsünde merkeze yakın çok parlak sarı renkte görülen kıvrımlar aslında yıldızdan Güneş Neptün arasındaki mesafe kadar uzaktalar ve ekibe göre gezegenin oluştuğu bölge burası olabilir.   

AB Arabacı sisteminin gözlemleri birkaç yıl önce ESO’nun ortağı olduğu Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) ile yapıldı ve yıldızın etrafında devam etmekte olan gezegen oluşumuna dair ilk ipuçlarını sağladı. Bilim insanları ALMA görüntülerinde yıldızın yakın çevresindeki diskin iç kısımlarındaki gazda iki sarmal kol tespit ettiler. Sonrasında 2019 ve 2020 başlarında Boccaletti ile Fransa, Tayvan, ABD ve Belçika’dan bir grup gökbilimci ESO’nun Şili’de bulunan VLT’si üzerindeki SPHERE aygıtını daha net görüntüler elde etmek üzere yıldıza yönlendirdi. Böylece SPHERE ile AB Arabacı sisteminin şimdiye kadarki en net görüntüleri elde edildi.

SPHERE’in güçlü görüntüleme sistemi ile gökbilimciler küçük toz taneciklerinden gelen ve içteki diskten yayılan sönük ışığı görebildiler. İlk kez ALMA tarafından tespit edilen sarmal kolların varlığını onaylayan ekip diskte halen devam eden gezegen oluşum bölgesini de belirlemiş oldu. “Gezegen oluşumuna dair bazı teorik modellerde benzer kıvrımlar bekleniyor,” diyor LAB’den eş-yazar Anne Dutrey. “Bu iki sarmal kolun bağlantısını sağlıyor — biri içeriye gezegenin yörüngesine doğru dolanmakta, diğeri dışarıya doğru genişlemektedir — ve bunlar gezegenin olduğu yerde birleşiyorlar. Diskten sağlanan gaz ve toz oluşmakta olan gezegenin üstüne yığılarak büyümesini sağlıyor.

ESO, ALMA ve SPHERE’in son teknoloji ürünü çalışmalarından yararlanarak ötegezegenleri araştırmak üzere 39-metrelik Aşırı Büyük Teleskopu inşa ediyor. Boccaletti’nin açıkladığı gibi bu güçlü teleskop gökbilimcilerin oluşmakta olan gezegenlerin daha da ayrıntılı görüntülerini elde etmelerini sağlayacak. “Gezegenlerin oluşumuna katkı sağlayan gazın dinamiklerini doğrudan ve daha hassas bir şekilde görebileceğiz.”  

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “Are we witnessing ongoing planet formation in AB Aurigae? A showcase of the SPHERE/ALMA synergy” başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde A. Boccaletti (LESIA, Observatoire de Paris, Université PSL, CNRS, Sorbonne Université, Univ. Paris Diderot, Sorbonne Paris Cité, CNRS, France), E. Di Folco (Laboratoire d’Astrophysique de Bordeaux, Université de Bordeaux, CNRS, France [Bordeaux]), E. Pantin (Laboratoire CEA, IRFU/DAp, AIM, Université Paris-Saclay, Université Paris Diderot, Sorbonne Paris Cité, CNRS, France), A. Dutrey (Bordeaux), S. Guilloteau (Bordeaux), Y. W. Tang (Academia Sinica, Institute of Astronomy and Astrophysics, Taipei, Taiwan), V. Piétu (IRAM, Domaine Universitaire, France), E. Habart (Institut d’astrophysique spatiale, CNRS UMR 8617, Université Paris-Sud 11, France), J. Milli (CNRS, IPAG, Univ. Grenoble Alpes, France), T. L. Beck (Space Telescope Science Institute, Baltimore, MD, USA), ve A.-L. Maire (STAR Institute, Université de Liège, Belgium) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizgesi (ALMA) uluslar-arası bir gökbilim tesisidir ve Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir ESO, ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Japonya Doğa Bilimleri Ulusal Enstitüleri (NINS) ortaklığıdır. ALMA Avrupa'da Üye Ülkeler adına ESO tarafından, NSF ile Kanada Ulusal Araştırma Vakfı (NRC) tarafından, Tayvan Ulusal Bilim Konseyi (NSC) ve Tayvan Sinica Akademisi (AS) tarafından, NINS ve Kore Gökbilim ve Uzay Bilimleri Enstitüsü (KASI) işbirliği ile finanse edilmektedir.ALMA'nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında Üye Ülkeler adına ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi (NAOJ) tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi (JAO), birleştirilmiş liderliği ve ALMA'nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Adana, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arifsolmaz@cag.edu.tr

Anthony Boccaletti
Laboratory for Space Science and Astrophysical Instrumentation (LESIA), Observatoire de Paris - PSL
Meudon, France
Cep: +33 (0)675465583
E-posta: anthony.boccaletti@observatoiredeparis.psl.eu

Emmanuel Di Folco
Astrophysics Laboratory of Bordeaux (LAB)
Bordeaux, France
Cep: +33 (0)633966142
E-posta: emmanuel.difolco@u-bordeaux.fr

Anne Dutrey
Astrophysics Laboratory of Bordeaux (LAB)
Bordeaux, France
E-posta: anne.dutrey@u-bordeaux.fr

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2008.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2008tr
Adı:AB Aurigae
Tür:Milky Way : Star : Type : Variable
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, Very Large Telescope
Instruments:SPHERE

Görüntüler

SPHERE image of the disc around AB Aurigae
SPHERE image of the disc around AB Aurigae
sadece İngilizce
SPHERE image of the inner disc around AB Aurigae
SPHERE image of the inner disc around AB Aurigae
sadece İngilizce
SPHERE images of the AB Aurigae system (side by side)
SPHERE images of the AB Aurigae system (side by side)
sadece İngilizce
SPHERE images of the AB Aurigae system (side by side, annotated)
SPHERE images of the AB Aurigae system (side by side, annotated)
sadece İngilizce
Location of AB Aurigae in the constellation of Auriga
Location of AB Aurigae in the constellation of Auriga
sadece İngilizce
Wide-field view of the region of the sky where AB Aurigae is located
Wide-field view of the region of the sky where AB Aurigae is located
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 221 Light: ESO Telescope Sees Signs of Planet Birth
ESOcast 221 Light: ESO Telescope Sees Signs of Planet Birth
sadece İngilizce
Zooming in to the inner region of the AB Aurigae system
Zooming in to the inner region of the AB Aurigae system
sadece İngilizce
Zooming in to AB Aurigae
Zooming in to AB Aurigae
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...