eso2011tr — Görüntülü Bülten

Güneş Benzeri Bir Yıldızın Etrafındaki Çoklu Gezegen Sistemi İlk Kez ESO Teleskopu İle Görüntülendi

22 Temmuz 2020, Bursa

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) Güneş-benzeri genç bir yıldıza eşlik eden iki dev ötegezegenin ilk görüntülerini elde etti. Çoklu ötegezegenlere sahip sistemlerin görüntüleri oldukça nadir olup, gökbilimciler şimdiye kadar Güneş benzeri bir yıldızın etrafında birden fazla gezegeni doğrudan gözleyememişti. Gözlemler gökbilimcilerin kendi Güneş’imiz etrafındaki gezegenlerin nasıl oluştuklarını ve evrimleştiklerini anlamalarını sağlayacak.

Sadece birkaç hafta önce ESO yeni VLT görüntüleriyle doğmakta olan bir gezegen sistemini gözler önüne sermişti. Şimdi, aynı teleskop ve aynı aygıt kullanılarak, yaklaşık 300 ışık-yılı uzaklıkta, TYC 8998-760-1 olarak bilinen, Güneş’imize benzer bir yıldızın etrafındaki gezegen sisteminin doğrudan ilk görüntüleri alındı.

Bu keşif Güneş Sistemi’mize oldukça benzer bir ortama dair bir fotoğraf karesidir, ancak henüz evriminin erken aşamasında,” diyor bugün The Astrophysical Journal Letters’da yayımlanan araştırmayı yürüten Hollanda Leiden Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Alexander Bohn.

Gökbilimciler gökadamızda binlerce gezegeni dolaylı olarak keşfetmiş olsalar da, bu ötegezegenlerin sadece çok küçük bir kısmı doğrudan görüntülenebilmiştir,” diyor Leiden Üniversitesi’nden eş-yazar Matthew Kenworth ve ekliyor “doğrudan gözlemler yaşamı destekleyen ortamların araştırılması için önemli.” Aynı yıldızın etrafında iki veya daha fazla gezegenin doğrudan görüntülenmesi ise daha da nadirdir; şimdiye kadar bu tür sadece iki sistem doğrudan gözlenebilmiştir, her ikisi de Güneş’ten epey farklı yıldızların etrafında. ESO’nun yeni VLT görüntüsü Güneş benzeri bir yıldızın etrafındaki birden fazla ötegezegenin ilk doğrudan görüntüsüdür. ESO’nun VLT’si aynı zamanda 2004 yılında bir ötegezegeni, bir tür “başarısız” yıldızın, yani bir kahverengi cücenin etrafında dolanan ışık parçacıkları şeklinde, ilk kez doğrudan gözleyen teleskoptur.

Ekibimiz şimdi genç, güneş benzeri bir yıldızın etrafındaki iki gaz devi yoldaşın ilk görüntülerini almayı başardı,” diyor çalışmaya katılan Belçika KU Leuven’den doktora sonrası araştırmacı Maddalena Reggiani. Yeni görüntüdeki gezegenler, sol üst kısımdaki ev sahibi yıldızın uzağında iki parlak ışık noktası olarak görülebilir (görüntünün tamamını görebilmek için üzerine tıklayın). Farklı zamanlarda farklı görüntüler alan ekip bu gezegenleri arka plandaki yıldızlardan ayırt etmeyi başardı.

İki gaz devinin ev sahibi yıldıza olan uzaklıkları Yer-Güneş uzaklığının 160 ve 320 katı kadardır. Bu uzaklıklar gezegenleri, yine iki gaz devi olan Jüpiter ve Satürn’ün oldukça ötesine taşıyor ki onlar Yer-Güneş uzaklığının 5 ve 10 katı uzaklığında yer alıyor. Ekip ayrıca iki ötegezegenin Güneş Sistemi’ndekilerden çok daha ağır olduğunu buldu, içteki Jüpiter’in kütlesinin 14 katı dıştaki ise altı katı kütleye sahip.

Bohn’un ekibi bu sistemi Güneş’imize benzer yıldızların etrafındaki genç, dev gezegenleri ararken görüntüledi. TYC 8998-760-1 adlı yıldız sadece 17 milyon yıl yaşında ve güney gökküresi takımyıldızlarından Sinek doğrultusunda bulunuyor. Bohn onu “kendi Güneş’imizin oldukça genç bir versiyonu” şeklinde tanımlıyor.

Bu görüntülerin alınması Şili’deki Atacama Çölü’nde bulunan ESO’nun VLT’si üzerindeki SPHERE yüksek performanslı aygıtı ile mümkün olmuştur. SPHERE taççeker adı verilen bir aygıt kullanarak yıldızdan gelen parlak ışığı engeller ve çok daha sönük olan gezegenlerin görülebilmesini sağlar. Güneş Sistemi’mizdekine benzer yaşlı gezegenler bu yöntemle bulunabilmek için oldukça soğuk olsalar da, genç gezegenler daha sıcak olduklarından kırmızı-ötesi ışıkta daha parlak olurlar. Geçtiğimiz yıl alınan çoğu görüntüye 2017’ye kadar giden daha eski veriler de eklenince, araştırma ekibi iki gezegenin yıldız sisteminin bir parçası olduğunu onaylamıştır.

ESO’nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskopu (ELT) de dahil olmak üzere bu sistemin yeni gözlemleri gökbilimcilerin bu gezegenlerin şimdiki konumlarında mı oluştukları yoksa başka yerden mi göç ettiklerini test etmelerini sağlayacak. ESO’nun ELT’si aynı zamanda sistemdeki iki genç gezegenin aralarındaki etkileşimi de ortaya çıkarmaya yardımcı olacak. Bohn son olarak şunları aktarıyor: “ELT’nin üzerindekiler gibi gelecekteki aygıtlar sayesinde çoklu gezegen sistemlerini anlamak için çok önemli olan ve kendi Güneş Sistemi’mizin tarihi üzerine de potansiyel etkilere sahip, benzer yıldızların etrafındaki daha da küçük kütleye sahip gezegenleri tespit edebileceğiz.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “Two directly-imaged, wide-orbit giant planets around the young, solar analogue TYC 8998-760-1” başlıklı bir makale olarak The Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Alexander J. Bohn (Leiden Observatory, Leiden University, The Netherlands), Matthew A. Kenworthy (Leiden Observatory), Christian Ginski (Anton Pannekoek Institute for Astronomy, University of Amsterdam, The Netherlands and Leiden Observatory), Steven Rieder (University of Exeter, Physics Department, UK), Eric E. Mamajek (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, USA and Department of Physics & Astronomy, University of Rochester, USA), Tiffany Meshkat (IPAC, California Institute of Technology, USA), Mark J. Pecaut (Rockhurst University, Department of Physics, USA), Maddalena Reggiani (Institute of Astronomy, KU Leuven, Belgium), Jozua de Boer (Leiden Observatory), Christoph U. Keller (Leiden Observatory), Frans Snik (Leiden Observatory) ve John Southworth (Keele University, UK) yer almaktadır.

Makaleye dair dışarıdan bir yorum için lütfen çalışmaya katılmayan, ESO Gökbilimcisi Carlo Manara (cmanara@eso.org) ile görüşünüz

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arifscag@gmail.com

Alexander Bohn
Leiden Observatory, University of Leiden
Leiden, The Netherlands
Tel: +31 (0)71 527 8150
E-posta: bohn@strw.leidenuniv.nl

Matthew Kenworthy
Leiden Observatory, University of Leiden
Leiden, The Netherlands
Tel: +31 64 172 0331
E-posta: kenworthy@strw.leidenuniv.nl

Maddalena Reggiani
Institute of Astronomy, KU Leuven
Leuven, Belgium
Tel: +32 16 19 31 99
E-posta: maddalena.reggiani@kuleuven.be

Carlo Manara (astronomer who did not participate in the study; contact for external comment)
European Southern Observatory
Garching bei München, Germany
Tel: +49 (0) 89 3200 6298
E-posta: cmanara@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2011.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2011tr
Adı:TYC 8998-760-1
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Very Large Telescope
Instruments:SPHERE

Görüntüler

First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star
First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star
sadece İngilizce
First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star (uncropped, with annotations)
First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star (uncropped, with annotations)
sadece İngilizce
First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star (uncropped, without annotations)
First ever image of a multi-planet system around a Sun-like star (uncropped, without annotations)
sadece İngilizce
Location of TYC 8998-760-1 in the constellation of Musca
Location of TYC 8998-760-1 in the constellation of Musca
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 226 Light: First Image of a Multi-Planet System Around a Sun-like Star
ESOcast 226 Light: First Image of a Multi-Planet System Around a Sun-like Star
sadece İngilizce
View of the orbit of two exoplanets around TYC 8998-760-1
View of the orbit of two exoplanets around TYC 8998-760-1
sadece İngilizce
A ‘fly to’ TYC 8998-760-1
A ‘fly to’ TYC 8998-760-1
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...