eso2017tr — Kurumsal Bülten

2020 Nobel Fizik Ödülü ESO teleskoplarıyla Samanyolu’nun süper kütleli kara deliği araştırmasına verildi

06 Ekim 2020

Reinhard Genzel ve Andrea Ghez, gökadamızın merkezindeki süper kütleli kara delik Sagittarius A* üzerindeki çalışmaları nedeniyle 2020 Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü. Almanya’daki Max Planck Yer Ötesi Fiziği yöneticisi Genzel ve ekibi Sagittarius A* gözlemlerini gerçekleştirebilmek için Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) bir dizi teleskobunu neredeyse 30 yıl boyunca kullandı.

Ödülün yarısı Genzel ile birlikte ABD, Los Angeles, California Üniversitesi’nde profesör olan Ghez’e “gökadamızın merkezindeki süper kütleli yoğun nesnenin keşfi” konusunda, diğer yarısı ise “kara delik oluşumunun genel görelilik teorisinin güçlü tahminlerinden biri olduğu keşfiyle” BK, Oxford Üniversitesi’nden profesör Roger Penrose’a verildi.

Üç Nobel adayını da tebrik ediyorum! Gökadamızın merkezindeki süper kütleli kara delik üzerindeki araştırmaların Nobel Fizik Ödülü’ne aday gösterilmesinden oldukça memnunuz. ESO’nun Şili’de inşa ettiği ve kullandığı teleskopların bu keşifte önemli rol oymasından gurur duyuyoruz,” diyor ESO Genel Müdürü Xavier Barcons. “ESO Teleskoplarıyla Reinhard Genzel’in ve Hawaii’deki Keck Teleskoplarıyla Andrea Ghez’in çalışmaları Einstein’ın genel göreliliğinin tahminlerini doğrulayarak Sagittarius A*’nın benzersiz bir şekilde anlaşılmasını sağlamıştır.

ESO, Genzel ve grubu ile yaklaşık 30 yıldır yakın bir işbirliği içinde çalıştı. 1990’ların başından bu yana Genzel ve ekibi ESO ile işbirliğinde Samanyolu’nun merkezinde Sagittarius A* bölgesindeki yıldızların yörüngelerini izlemek için aygıtlar geliştirdi.  

Kampanyalarını 1992 yılında Şili’deki La Silla Gözlemevi’nde bulunan ESO’nun Yeni Teknoloji Teleskobu (NTT) üzerindeki SHARP aygıtını kullanarak başlattılar. Ekip daha sonra Sagittarius A* araştırmalarına devam etmek için ESO’nun Çok Büyük Teleskobu (VLT) üzerindeki aşırı duyarlı aygıtlar olan NACO, SINFONI ve GRAVITY ile Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri’ni kullandı.  

Sagittarius A*’nın yörüngesindeki yıldızları 16 yıl boyunca izledikten sonra, ekip 2008’de gökadamızın merkezinde yer alan bir süper kütleli kara deliğe dair en iyi deneysel kanıtıları sundu. Hem Genzel hem de Ghez’in çalışma grubu Mayıs 2018’de Sagittarius A*’ya en yakın noktadan geçen S2 adlı özel bir yıldızın yörüngesini hassas bir şekilde izledi. S2’nin hassas konum ve hız ölçümlerini yapabilmek için ESO Paranal’da bir dizi geliştirme ve altyapı güncelleştirmeleri gerçekleştirdi. Genzel liderliğindeki ekip süper kütleli kara deliğe yakın olan yıldızdan yayılan ışığın, kütleçekimsel kırmızıya kayma olarak bilinen bir etki ile, daha uzun dalgaboylarına uzatıldığını bularak, bir süper kütleli kara deliğin yakınında Einstein’ın genel göreliliğini ilk kez onaylamış oldu. Ekip bu yılın başlarında S2’nin süper kütleli kara deliğin etrafındaki ‘dansını’ görüntüleyerek, yörünge şeklinin bir gül rozeti gibi, Einstein tarafından tahmin edilen Schwarzschild devinimi gösterdiğini duyurdu.     

Genzel ve ekibi şu anda Şili’deki Atacama Çölü’nde inşa halinde olan ve süper kütleli kara deliğe daha da yakından bakmayı sağlayacak, ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu üzerine kurulacak aygıtların geliştirilmesine de katkı sağlamaktadır.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arifscag@gmail.com

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2017.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2017tr
Adı:Black hole, Sagittarius A*, Sgr A*
Tür:Unspecified : People : Scientist
Facility:New Technology Telescope, Very Large Telescope, Very Large Telescope Interferometer
Instruments:GRAVITY, NACO, SINFONI

Görüntüler

Samanyolu'nun Merkezi*
Samanyolu'nun Merkezi*
Professor Reinhard Genzel at the Paranal Observatory
Professor Reinhard Genzel at the Paranal Observatory
sadece İngilizce
A laser beam towards the Milky Way's centre*
A laser beam towards the Milky Way's centre*
sadece İngilizce
Orbits of stars around black hole at the heart of the Milky Way
Orbits of stars around black hole at the heart of the Milky Way
sadece İngilizce
Orbit diagram of S2 around black hole at centre of the Milky Way
Orbit diagram of S2 around black hole at centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Videolar

Testing general relativity at the Galactic Centre — compilation
Testing general relativity at the Galactic Centre — compilation
sadece İngilizce