eso2209tr — Görüntülü Bülten

Tarantula’nın kozmik ağı: Gökbilimciler gökadamızın dışındaki bulutsuda şiddetli yıldız oluşumunu görüntüledi

15 Haziran 2022

Gökbilimciler Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizgesi (ALMA) ile Tarantula Bulutsu’su olarak da bilinen 30 Doradus’un yıldız oluşum bölgesi ile ilgili çok ince ayrıntıları ortaya çıkardı. Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) tarafından bugün yayınlanan, ALMA verisini de içeren yüksek çözünürlüklü görüntüde bulutsuyu yepyeni bir ışık altında görüyoruz, öyle ki bu görüntüdeki incecik gaz bulutları bu bölgelerin nasıl da çok büyük kütleli yıldızlar tarafından şekillendirildiğine dair bize yeni anlayışlar sağlıyor.

15 Haziran 2022’de Amerikan Astronomi Topluluğu (AAS)’nda sunulan 30 Dodarus ile ilgili bu araştırmayı yürüten Tony Wong: “Bu parçalar belki de geçmişte daha büyük olan bulutlardan, genç ve aşırı kütleli yıldızların saldığı çok büyük enerjilerden dolayı olan parçalanmaların kalıntılarıdır. Bu süreç “geribildirim” olarak adlandırılmaktadır.” demiştir. Bu araştırma aynı zamanda The Astrophysical Journal’de de yayınlanmıştır. Bundan öncesinde gökbilimciler bu alanlardaki gazın yerçekiminin çekme gücüyle toplanıp bir yıldız oluşturabilmesi için çok seyrek yoğunlukta ve sözü geçen türbülans geri bildirimi ile tamamen boyunduruk altında bulunduğunu düşünüyordu. Fakat yeni verilerle çok daha yoğun, yerçekiminin oynadığı rolün hala ciddi boyutta olduğu filamentler de ortaya çıktı. Wong, Illionis Universitesi Urbana-Champaign Kampüsü, ABD’de bir profesör, “Sonuçlarımızın ortaya çıkardığına göre çok güçlü türbülans geri bildirimlerim varlığında dahi yer çekimi güçlü bir etki yaratmayı başarıp yıldız oluşumunun devam etmesine neden olabilir.” diye ekledi.

Bizim Samanyolu Gökadası’nın bir uydu gökadası olan Büyük Macellan Bulutu’nda bulunan Tarantula Bulutsusu galaktik komşuluğumuzdaki (Dünya’dan yaklaşık 170.000 ışık yılı uzakta) en parlak ve en aktif yıldız oluşum bölgelerinden biridir.  Onun merkezindeyse bilinen en büyük kütleli yıldızlardan bazıları bulunmakta, bunlardan kimi Güneş’ten 150 kat daha ağır, bu yüzden bu bölge gaz bulutlarının nasıl yerçekimi altında çöküp yeni yıldızlar oluşturduğunu çalışmak için mükemmel bir yer.

Avrupa Uzay Ajansı’nda (ESA) bir bilim insanı olan ve araştırmanın sunulduğu makaleye de yazar olan Guido de Marchi: “30 Doradus’u eşsiz yapan şey onun hem bizim detaylı bir şekilde yıldız oluşumunu çalışabileceğimiz kadar yakınımızda olması, ama aynı zamanda karakteristiklerinin genelde çok uzak gökadalarda, Evren’in genç olduğu zamanlardakine benzer olması.” demiştir. “30 Doradus sayesinde biz 10 milyar yıl önce birçok yıldızın doğduğu zamandaki yıldızların nasıl oluştuğunu çalışabiliriz.”

Her ne kadar Tarantula Bulutsu’su ile ilgili geçmiş çalışmaların çoğunluğu onun merkezine odaklanmışsa da astronomlar uzun zamandır aşırı kütleli yıldız oluşumunun onun başka bir yerinde daha gerçekleştiğini biliyordu. Bu prosesi daha iyi anlamak için ekip bulutsunun büyük bir bölümünü kapsayan yüksek çözünürlüklü gözlemler gerçekleştirdi. Onlar ALMA’yı kullanarak karbon monoksit gazının ışık emisyonunu ölçtüler. Bu onlara bulutsudaki çöküp yeni yıldızlar oluşturan büyük, soğuk gaz bulutlarını haritalandırma ve bunların genç yıldızlar tarafından salınan çok büyük enerjilerden dolayı nasıl değiştiğini gözlemleme fırsatı verdi.

Wong: “Biz bulutların genç ve aşırı kütleli yıldızlara en yakın olan bölümlerinde yerçekiminin geribildirim etkisiyle baskılanmasının en net göstergelerini bulmayı umuyorduk. Onun yerine bizim gözlemlediğimiz ise bu geribildirime maruz kalan bölgelerde yer çekiminin hala önemli olduğuydu, en azından bulutun yeterince yoğun olduğu bölümlerinde.” diye belirtti.

ESO tarafından bugün yayınlanan görüntüde, ALMA verisinin aynı bölgede daha eski bir kızılötesi görüntü üzerine yerleştirildiğini görüyoruz. Burada parlak yıldızlar ve büyük pembemsi sıcak gaz bulutlarının görüntüsü ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) ve ESO’nun Görünür ve Kızılötesi Gökbilim Tarama Teleskopu (VISTA) tarafından alınmıştır. Bu kompozisyon, Tarantula Bulutsusu’na örümceğimsi adını da kazandıran ağ benzeri, belirgin şekli de göstermektir. Yeni ALMA verisi ise görüntüdeki parlak kırmızı ve sarı damarları oluşturmaktadır: çok soğuk ve yoğun, bir gün çöküp yıldız oluşturma olasılığı olan gaz bölgeleri.

Yeni araştırma Tarantula Bulutsusu’ndaki yıldız oluşturan bölgelerde yerçekimi kuvvetinin nasıl davrandığına dair ayrıntılı ipuçları barındırmakta fakat çalışma henüz başlangıç aşamasındadır. Wong: “Bu fantastik veriyle yapılacak çok daha fazla iş var ve biz diğer araştırmacılarında yeni incelemeler başlatmasını teşvik etmek için bu veriyi kamuya açık olarak sunuyoruz.” diyerek konuşmasını sonlandırmıştır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Amerikan Astronomi Topluluğu’nun (AAS) 240. Toplantısında “Stars, Their Environments & Their Planets” adında basın konferansında sunulmuştur (15 Haziran Çarşamba, Orta Avrupa Saati 19:15, Pasifik Saati 10:15).  Haber muhabirleri bu AAS Basın Ofisi YouTube kanalı üzerinde canlı yayınla kamuya açılacak basın konferansına davetlidir. AAS Basın Ofisi kanal bağlantısı: https://www.youtube.com/c/AASPressOffice.

Bu araştırma aynı zamanda “The 30 Doradus Molecular Cloud at 0.4 Parsec Resolution with ALMA: Physical Properties and the Boundedness of CO Emitting Structures” (https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ac723a) adıyla The Astrophysical Journal’da yayınlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde T. Wong (Astronomy Department, University of Illinois, USA [Illinois]), L. Oudshoorn (Leiden Observatory, Leiden University, The Netherlands [Leiden]), E. Sofovich (Illinois), A. Green (Illinois), C. Shah (Illinois), R. Indebetouw (Department of Astronomy, University of Virginia, USA and National Radio Astronomy Observatory, USA [NRAO]), M. Meixner (SOFIA-USRA, NASA Ames Research Center, USA), A. Hacar (Department of Astrophysics, University of Vienna, Austria), O. Nayak (Space Telescope Science Institute, USA [STSci]), K. Tokuda (Department of Earth and Planetary Sciences, Faculty of Sciences, Kyushu University, Japan and National Astronomical Observatory of Japan, National Institutes of Natural Sciences, Japan and Department of Physics, Graduate School of Science, Osaka Metropolitan University, Japan [Osaka]), A. D. Bolatto (Department of Astronomy and Joint Space Science Institute, University of Maryland, USA and NRAO Visiting Astronomer), M. Chevance (Astronomisches Rechen-Institut, Zentrum für Astronomie der Universität Heidelberg, Germany), G. De Marchi (European Space Research and Technology Centre, Netherlands), Y. Fukui (Department of Physics, Nagoya University, Japan), A. S. Hirschauer (STSci), K. E. Jameson (CSIRO, Space and Astronomy, Australia), V. Kalari (International Gemini Observatory, NSF’s NOIRLab, Chile), V. Lebouteiller (AIM, CEA, CNRS, Université Paris-Saclay, Université Paris Diderot, France), L. W. Looney (Illinois), S. C. Madden (Departement d’Astrophysique AIM/CEA Saclay, France), Toshikazu Onishi (Osaka), J. Roman-Duval (STSci), M. Rubio (Departamento de Astronomía, Universidad de Chile, Chile) ve A. G. G. M. Tielens (Department of Astronomy, University of Maryland, USA and Leiden) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) dünya genelindeki bilim insanlarına, tümünün faydasına olacak şekilde, Evren’in gizemlerini keşfetme fırsatı sunmaktadır.  Araştırmacıların heyecan verici sorulara yanıt aradıkları ve gökbilimine olan merakı yaygınlaştırdığı, yer konuşlu birinci sınıf gözlemevlerini tasarlayıp, inşasını ve işletilmesini gerçekleştirerek gökbilimde küresel iş birliğini destekliyoruz. 1962 yılında hükümetler-arası bir kurum olarak kurulan ESO, bugün 16 Üye Ülke (Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Fransa, Finlandiya, Almanya, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve Birleşik Krallık), ev sahibi olarak Şili ve Stratejik Ortak olarak Avustralya tarafından desteklenmektedir. ESO’nun genel merkezi ile ziyaretçi merkezi ve ESO Süpernova planetaryumu Almanya’daki Münih yakınlarında yer alırken, gökyüzünü gözlemek için eşsiz koşullara sahip olan Şili’deki Atacama Çölü teleskoplara ev sahipliği yapmaktadır. ESO üç farklı gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal’da Çok Büyük Teleskop ve onun Girişimölçerini, ek olarak iki tarama teleskobu olan, kırmızı-ötesinde çalışan VISTA ile görünür ışıktaki VLT Tarama Teleskobu’nu işletmektedir. Yine Paranal’da ESO dünyanın en büyük ve en duyarlı gama-ışın gözlemevi olan Cherenkov Teleskop Dizgesi Güney’e ev sahipliği yapacak ve işletecektir. Uluslararası ortakları ile ESO Chajnantor’da gökyüzünü milimetre ve milimetre-altı aralığında gözleyen iki tesis olan APEX ve ALMA’yı işletmektedir. Paranal yakınlarındaki Cerro Armazones’te “dünyanın gökyüzünü izleyen en büyük gözü” olacak ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu’nu inşa ediyoruz. Şili Santiago’daki ofislerimizden ülkedeki operasyonlarımızı destekleyerek Şili toplumunu ve ortaklarımızı ilgili süreçlere dahil ediyoruz.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

 Atacama Büyük Milimetre/Milimetrealtı Dizge (ALMA) uluslararası bir astronomi tesisidir. Bu tesis ESO, Birleşik Devletler Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Japonya Ulusal Doğa Bilimleri Enstitüsü (NINS) ve Şili Cumhuriyeti’nin partnerliğiyle varolmaktadır.  ALMA’nın fonlanması Üye Ülkeler adına ESO tarafından, Kanada Ulusal Araştırma Konsülü (NRC) ve Bilim ve Teknoloji Bakanlığı (MOST) işbirlikleri ile NSF tarafından ve Tayvan’daki Çin Akademisi (AS) ile Kore Astronomi ve Uzay Bilimleri Enstitüsü (KASI) işbirliği ile NINS tarafından yapılmaktadır. ALMA’nın inşası ve işletilmesi Üye Ülkeler adına ESO tarafından, Kuzey Amerika adına Associated Universities, Inc (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından ve Doğu Asya adına Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi (NAOJ) tarafından yönetilmiştir. Ortak ALMA Gözlemevi (JAO) ALMA’nın inşası, devreye alınması ve yürütülmesinde birleşik liderlik ve yönetim sağlamaktadır. 

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arifscag@gmail.com

Güray Hatipoğlu
ODTÜ - Yer Sistem Bilimleri
Ankara, Türkiye
E-posta: gurayhatipoglu@gmail.com

Tony Wong
Astronomy Department, University of Illinois
Urbana-Champaign, IL, USA
Tel: +1 217 244 4207
E-posta: wongt@illinois.edu

Guido De Marchi
European Space Research and Technology Centre, European Space Agency
Noordwijk, Netherlands
Tel: +31 71 565 8332
Cep: +31 6 5081 6906
E-posta: gdemarchi@esa.int

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: press@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2209.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2209tr
Adı:30 Doradus, Tarantula Nebula
Tür:Local Universe : Nebula : Type : Star Formation
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array

Görüntüler

Composite infrared and radio image of 30 Doradus
Composite infrared and radio image of 30 Doradus
sadece İngilizce
Radio image of the 30 Doradus nebula with data from ALMA
Radio image of the 30 Doradus nebula with data from ALMA
sadece İngilizce
Infrared image of 30 Doradus
Infrared image of 30 Doradus
sadece İngilizce
Tarantula Nebula region in the constellation of Doradus
Tarantula Nebula region in the constellation of Doradus
sadece İngilizce

Videolar

30 Doradus in optical to radio wavelengths
30 Doradus in optical to radio wavelengths
sadece İngilizce
Zooming-in on the Tarantula Nebula with radio wavelengths
Zooming-in on the Tarantula Nebula with radio wavelengths
sadece İngilizce