Foto van de Week

15 oktober 2012

Van kosmische reserveband tot geurende bloesem

IC 5148 is een mooie planetaire nevel in het sterrenbeeld Grus (Kraanvogel) en staat op zo'n 3000 lichtjaar afstand van de aarde. De nevel heeft een diameter van een paar lichtjaar en groeit nog steeds met meer dan 50 kilometer per seconde. Daarmee is het één van de snelst groeiende bekende planetaire nevels. De term "planetaire nevel" ontstond in de 19e eeuw, tijdens de eerste waarnemingen van zulke objecten. Gezien door de toen beschikbare kleine telescopen, leken ze een beetje op reuzenplaneten. Echter, de ware aard van planetaire nevels is heel anders.

Wanneer een ster met een massa vergelijkbaar met - of enkele keren groter dan - die van de zon aan het einde van zijn leven, worden de buitenste lagen de ruimte ingestoten. Het expanderende gas licht op door de warm, achterblijvende kern van de ster, en vormt een vaak prachtig stralende planetaire nevel.

Waargenomen met een kleinere amateurtelescoop, is de planetaire nevel van IC 5148 zichtbaar als een ring, met middenin het centrale gat de ster, die afkoelt tot een witte dwerg. Astronomen gaven hem daarom de bijnaam de Reservebandnevel.

De ESO Faint Object Spectrograph en Camera (EFOSC2) van de New Technology Telescope op La Silla geeft een wat eleganter beeld van dit object. In plaats van een reserveband heeft de nevel meer weg van een geurende bloesem van gelaagde bloemblaadjes.

Vertaling: Peter Middelkoop


8 oktober 2012

VISTA voor zonsondergang

Het in de Chileense Atacama-regio gelegen Paranal is het bekendst vanwege ESO's vlaggenschip: de Very Large Telescope (VLT). Maar sinds enkele jaren huisvest deze plek ook twee state-of-the-art survey telescopen. Deze nieuwe leden van de Paranalfamilie zijn ontworpen om snel grote gebieden van de hemel diep in beeld te brengen.

Een van hen, de 4,1-meter 'Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy' (VISTA), bevindt zich op een naburige piek niet ver van de Paranal-top en is daarvandaan prachtig in beeld gebracht door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi. VISTA is 's werelds grootste survey-telescoop en is in gebruik sinds december 2009.

Rechtsonder op deze foto zie je de VISTA-behuizing voor een schijnbaar eindeloze bergketen die zich uitstrekt tot aan de horizon. Vlak voor zonsondergang werpen de bergen lange schaduwen die de prachtige bruintinten van het landschap rond Paranal langzaam bedekken. Nog even tot de zon onder de horizon daalt en alle telescopen op Paranal aan hun nachtelijke waarnemingen beginnen.

VISTA is een wide-field telescoop, ontworpen om de zuidelijke sterrenhemel in kaart te brengen met een hoge infrarood gevoeligheid. Hierdoor kunnen astronomen zeer zwakke objecten opsporen. Het doel hiervan is het creëren van grote catalogi met hemellichamen voor statistische studies en het identificeren van nieuwe doelen die later in meer detail door de VLT bestudeerd kunnen worden.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


1 oktober 2012

Conisch icoon Licancabur waakt over Chajnantor

Dit indrukwekkende panorama toont het Chajnantor Plateau - thuisbasis van de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) - met de majestueuze vulkaan Licancabur op de achtergrond. Een ijzig bos van 'Penitentes' op de voorgrond, (Spaans voor 'boetelingen') wordt bewaakt door de Licancabur. De Penitentes zijn een merkwaardig natuurverschijnsel dat voorkomt in hooggelegen gebieden. Het zijn dunne naalden van harde sneeuw of ijs die een hoogte kunnen bereiken die varieert van enkele centimeters tot enkele meters en waarvan de scherpe randen in de richting van de zon wijzen. In een eerdere Foto van de Week leest u hier meer over (potw1221).

De vulkaan Licancabur, met een hoogte van 5920 meter, is de meest iconische vulkaan in het gebied van San Pedro de Atacama, Chili. Hij ligt op het meest zuidelijke deel van de grens tussen Chili en Bolivia en met zijn conische vorm is hij, zelfs van veraf, gemakkelijk herkenbaar. De vulkaan bevat in de bovenste krater een van 's werelds hoogste meren. Dit meer trekt de aandacht van biologen die geïnteresseerd zijn in hoe microscopische organismen kunnen overleven in de zeer zware omstandigheden van intense ultraviolette straling, een ijle atmosfeer en lage temperaturen. De overlevingsstrategieën van microscopische leven in het meer van Licancabur kan ons inzicht geven in de mogelijkheid van leven op Mars in vroeger tijden.

Deze foto is genomen door Babak Tafreshi, een van de ESO Foto ambassadeurs, dicht bij de ALMA site. ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Links:

Vertaling: Peter Middelkoop 


24 september 2012

De avond na een lange dag

De zonsondergang is een typisch teken van het einde van een werkdag. De stadslichten gaan één voor één aan wanneer mensen op weg gaan naar huis om te genieten van de avond en een goede nachtrust. Dit is niet het geval voor astronomen die werken bij een observatorium zoals ESO’s Panaral Observatory in Chili. Het observeren start zodra de zon onder de horizon staat. Alles moet gereed zijn voor de schemering.

Op deze panoramafoto staat de ESO Very Large Telescope (VLT) tegen de prachtige avondschemering op Cerro Paranal. De koepels van de VLT vallen op in deze foto die is gemaakt toen de telescopen gereed werden gemaakt voor een nacht van onderzoek aan het universum. De VLT is de krachtigste, geavanceerde telescoop van de wereld. De VLT bestaat uit vier Unit Telescopes, de diameter van hun primaire spiegels is 8,2 meter, en vier mobiele 1,8-meter Auxiliary Telescopes (ATs) die linksonder op de foto staan.

De telescopen kunnen samen worden gebruikt om één gigantische telescoop te vormen, de ESO Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Hierdoor kunnen astronomen de kleinst mogelijke details observeren. Deze configuratie wordt maar een paar nachten per jaar toegepast. De 8,2-meter Unit Telescopes worden het grootste deel van de tijd individueel gebruikt.

De VLT heeft de laatste 13 jaar een grote invloed gehad op de astronomie. Met de komst van de VLT heeft de Europese astronomische gemeenschap een nieuw tijdperk betreden van ontdekkingen. Het in kaart brengen van de sterren die in een baan om het zwarte gat in het centrum van het Melkwegstelsel bewegen en de eerste afbeelding van een exoplaneet zijn twee noemenswaardige ontdekkingen die tot de topdrie van ESO’s Top 10 Astronomical Discoveries behoren.

De vier Unit Telescopes van de VLT zijn genoemd naar hemelobjecten in het Mapuche, Dit is een oude, inheemse taal die werd gesproken door de oorspronkelijke inwoners van Chili en Argentinië. Van links naar rechts: Antu (UT1, de zon),  Kueyen (UT2, de maan), Melipai (UT3, het Zuiderkruis) en Yepun (UT4, Venus).

Deze foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi.


17 september 2012

ALMA en een heldere nacht - een genot om te aanschouwen

Een kristalheldere hemel is op elke avond een lust voor het oog. Maar maak je die een mee op het 5000 meter hoge Chajnantor-plateau, gelegen in de Chileense Andes - voor astronomische waarnemingen een van de beste plaatsen ter wereld - kan het een ervaring zijn die je de rest van je leven niet vergeet.

Dit panorama van Chajnantor toont de antennes van de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) tegen een adembenemende sterrenhemel.

Op de voorgrond zien we een aantal ALMA-antennes samenwerken. De hoogvlakte lijkt gebogen, een effect veroorzaakt door de gebruikte groothoeklens. ALMA is 's werelds meest krachtige telescoop voor het bestuderen van het heelal op submillimeter- en millimetergolflengten. De bouwwerkzaamheden aan ALMA worden in 2013 afgerond, waarna er in totaal 66 van deze hoge-precisieantennes opereren op deze locatie. Op dit moment is de telescoop in zijn beginfase van Early Science Observations. Hoewel het nog niet volledig is afgebouwd, levert het observatorium nu al uitstekende resultaten, beter dan alle andere submillimeter-arrays.

In de hemel boven de antennes schitteren ontelbare sterren als verre juwelen. Twee andere bekende hemellichamen vallen daartussen ook op. Ten eerste wordt het beeld bekroond met de maan. Ten tweede kun je de Melkweg, overstraald door de gloed van de maan, onderscheiden als een wazige streep langs de hemel. Donkere gebieden binnen de band zijn gebieden waar het licht van achtergrondsterren wordt geblokkeerd door interstellair stof.

Deze foto is genomen door ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi. Babak is de oprichter van The World At Night, een programma voor het maken en exposeren van een prachtige fotocollectie en time-lapse video’s van `s werelds mooiste en meest historische plaatsen tegen een nachtelijke achtergrond van sterren, planeten en hemelse gebeurtenissen.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Vertaling: Teun van Vijfeijken


10 september 2012

Een tijdloos toevluchtsoord in Santiago – Het ESO-gastenverblijf, toen en nu

ESO wordt dit jaar vijftig, en om dit jubileum te vieren, geven we u een glimp van onze geschiedenis. In 2012 laat een maandelijkse, ‘toen-en-nu’-Foto van de Week zien wat er de laatste decennia veranderd is bij de observatoria La Silla en Paranal, de ESO-faciliteiten in Santiago, Chili en het hoofdkantoor in Garching nabij Munchen, Duitsland.

Deze maand laten wij een deel van ESO zien dat tijdloos aanvoelt. Na een lange continentale vlucht naar Santiago of nachtdiensten gedurende observaties met de telescopen, wat is er aangenamer dan een comfortabele tussenstop om bij te komen voor de rest van de reis? Het ESO-gastenverblijf in Santiago maakt precies dit mogelijk voor de bezoekers van de observatoria in Chili sinds de eerste jaren van de organisatie. Op de ‘toen-en-nu’-foto van deze maand staat de zitkamer van het gastenverblijf in 1996 en nu. 

Het gastenverblijf is een grote villa in een rustig deel van de Chileense hoofdstad. Het staat bekend onder het ESO-personeel en bezoekende astronomen als een gastvrije en uitnodigende rustplek op de lange reis van Europa naar de afgelegen observatoria. Vrijwel alle Europese astronomen die La Silla, Paranal of Chajnantor bezoeken doen ook het gastenverblijf aan. Hier kunnen ze bijkomen van de reis, bijpraten met andere astronomen, voorbereidingen treffen voor hun observaties en – voor nieuwelingen – een eerste glimp opvangen van de zuidelijke, nachtelijke hemel.  

De ESO besloot al in 1964 een optrekje in de stad te verkrijgen zodat ze, met de toenemende activiteiten van ESO in Santiago, niet afhankelijk is van hotels. De verwerving van het gastenverblijf was  afgerond in 1965. Het werd oorspronkelijk zowel gebruikt als kantoor en verblijf voor gasten. In het begin van de jaren zeventig werden de officiële ESO-kantoren verhuist naar het nieuwe gebouw in Vitacura, een paar kilometer verderop in de stad. Hierdoor kon het gasthuis exclusief gebruikt worden voor het comfort en gemak van astronomen die reismoe zijn en ander personeel.

Zoals te zien is op deze twee foto’s,  is het gastenverblijf niet veel veranderd in de loop van de jaren. Draadloos internet is aanwezig en een moderner koffieautomaat, maar het gastenverblijf is nog steeds een ontspannen en rustig toevluchtsoord. De perfecte plek om te relaxen en voor te bereiden op een slopende maar opwindende nacht van observaties, en misschien de volgende grote ontdekking.

Links


3 september 2012

Een verrassende superbubbel

Dit is een kleurrijke, nieuwe weergave van het stervormingsgebied LHA 120-N44 [1] in de Grote Magelhaense Wolk, een klein, begeleidend sterrenstelsel van de Melkweg. In deze foto wordt een afbeelding in het zichtbare licht, gemaakt met de MPG/ESO 2.2-meter telescoop bij ESO’s La Silla Observatory in Chili, gecombineerd met afbeeldingen in infrarood- en röntgenstraling, gemaakt met satellieten in een baan om de aarde.

In het centrum van dit gebied dat rijk is aan gas, stof en  jonge sterren zit de sterrenhoop NGC 1929. De massieve sterren in deze sterrenhoop produceren intense straling, stoten materie uit met hoge snelheden als sterrenwind en sjezen door kun korte maar fantastische leven om te exploderen in een supernova. De schokgolven die veroorzaakt zijn door de wind en de supernova hebben een grote holte gevormd, een zogeheten superbubbel, in het omringende gas.

Opnamen met NASA’s Chandra X-ray Observatory (zichtbaar in het blauw) tonen hete regio’s die gecreëerd zijn door deze winden en schokgolven, terwijl de infrarood-data van NASA’s Spitzer Space Telescope (zichtbaar in het rood)  aanduidt waar koeler stof en gas gevonden kan worden. De afbeelding in het zichtbare licht (in het geel), gemaakt met MPG/ESO’s 2.2-meter telescoop, completeert de foto en laat de hete, jonge sterren en de omringende gloeiende wolken van gas en stof zien.

Door deze verschillende weergaven van dit gebied te combineren waren astronomen in staat een mysterie op te lossen: waarom stralen N44 en vergelijkbare superbubbels zo sterk in het röntgen? Het antwoord lijkt te zijn dat er twee extra emissiebronnen van heldere röntgenstraling aanwezig zijn: de supernovaschokgolven slaan tegen de wanden van de holten en heet materiaal verdampt aan de wanden van de holten. Deze röntgenemissie vanaf de wand van de superbubbel is duidelijk te zien op de foto.

Links

Notes

[1] De benaming van dit object geeft aan dat het opgenomen was in de Catalogus van H-alpha emissiesterren en -nevels in de Magelhaense Wolken, die samengesteld en gepubliceerd is in 1956 door de Amerikaanse astronoom en astronaut Karl Henize (1926-1993). De letter ‘N’ geeft aan dat dit een nevel betreft. Het object wordt vaak simpelweg als N44 aangeduid.


27 augustus 2012

De nacht valt in Paranal

Beeld u in dat u net een prachtige zonsondergang vanaf de top van de Cerro Paranal heeft bekeken. Terwijl het beeld van de Atacama-woestijn langzaam vervaagt opent ESO’s Very Large Telescope (VLT) zijn krachtige ogen. Met dit spectaculaire 360-graden panorama kunt u zich het uitzicht voorstellen als u daar staat nabij de zuidelijke rand van VLT’s platform.

Op de voorgrond opent zich de vierde telescoop van VLT’s Auxiliary Telescopes (AT4). Aan de linkerkant is de zon al ondergegaan in de Grote Oceaan – bedekt met wolken die lager liggen dan Paranal, zoals gewoonlijk. Op de rest van het platform zijn voor de grote gebouwen van de vier 8,2-meter Unit Telescopes ook de andere drie Auxiliary Telescopes zichtbaar. De Residencia en andere faciliteiten zijn zichtbaar op enige afstand, nabij de rechter rand van de foto.

Beeld u in dat u ondergedompeld wordt in een immense stilte als de nacht begint. Een stilte die nauwelijks wordt onderbroken door de wind of door de vloeiende bewegingen van deze gigantische machines. Het is moeilijk te geloven dat er hard wordt gewerkt in het gebouw van waaruit waarnemingen worden gedaan met de VLT. Dit gebouw staat op de helling van de berg, net lager dan het platform, in de richting van de ondergaande zon. Hier starten astronomen en de bedieners van de telescoop de eerste waarnemingen van de nacht.

Links


20 augustus 2012

Laser-hulpster zwaait langs de sterrenhemel

Een krachtige laserstraal van ESO’s Very Large Telescope (VLT) kleurt de nachtelijke hemel boven de Chileense Atacama-woestijn op deze foto, die is genomen door Julien Girard. Door de rotatie van de aarde gedurende deze opname van 30 minuten – en de beweging van de laser om hiervoor te compenseren - lijkt het alsof de straal uitwaaiert. Hierdoor zijn ook de sterren uitgestrekt tot gebogen strepen, waardoor subtiele verschillen in hun kleur zichtbaar worden.

De laser wordt gebruikt om een punt aan de hemel te creëren – een kunstmatige ster - door natrium-atomen op 90 kilometer hoogte in de atmosfeer van de aarde op te laten lichten. Metingen aan deze hulpster worden gebruikt om te corrigeren voor het vertroebelende effect van de atmosfeer in astronomische observaties – een techniek die bekend staat als adaptieve optiek. Hoewel natuurlijke sterren die helder genoeg zijn ook worden gebruikt voor adaptieve optiek, kan een laser-hulpster overal gepositioneerd worden, wat betekent dat adaptieve optiek kan worden gebruikt voor objecten aan een groter deel van de hemel.

De vier grote koepels van de 8,2-meter Unit Telescopes van de VLT zijn zichtbaar op de foto, met de kleinere VLT Survey Telecope (VST) op de achtergrond. Julien is een ESO-astronoom in Chili, die werkt bij de VLT. In de nacht dat deze foto werd genomen werkte hij aan observaties met de meest rechtse Unit Telescope. Hij maakte gebruik van de gelegenheid om zijn camera en statief klaar te zetten voordat hij terugging naar het gebouw waarvandaan de waarnemingen worden gedaan.

De bewegingen van de koepels van de telescoop gedurende de lange opname zijn ook wazig net als de vage lichtstrepen die gemaakt zijn door mensen die over het platform tussen de telescopen liepen.  

Julien voegde deze foto toe aan de Your ESO Pictures Flickr group. De Flickr-groep wordt regelmatig bekeken en de beste foto’s worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de week-serie of onze galerij. In 2012 zijn vanwege ESO’s 50-jarig jubileum ook historische ESO-gerelateerde foto’s welkom.  

Links


13 augustus 2012

Orion houdt de wacht over ALMA

Orion de Jager houdt hoog aan de Chileense nachthemel de wacht over de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). Door zijn  duidelijke vorm van een zandloper en de drie heldere sterren in het midden die Orions riem vormen is dit sterrenbeeld makkelijk te herkennen. Op deze foto, die gemaakt is vanaf het zuidelijk halfrond, is ook Orions zwaard te zien boven de riem. In het zwaard is een van de meest verbluffende objecten van de nachtelijke hemel te vinden, de Orionnevel. Deze is zichtbaar als de middelste 'ster' in het zwaard. Onder goede omstandigheden is ook zijn neveligheid zichtbaar met het blote oog. 

De drie ALMA-schotelantennes op de foto vormen een klein deel van de complete ALMA-array die in totaal uit 66 schotelantennes gaat bestaan. ALMA combineert de signalen van zijn schotelantennes, die op afstanden tot 16 kilometer van elkaar staan, tot een gigantische telescoop. Dit wordt gedaan met behulp van een techniek die interferometrie wordt genoemd. Hoewel de bouw pas voltooid zal zijn in 2013, is eind 2011 al begonnen met de eerst wetenschappelijke waarnemingen met een deel van de schotelantennes. 

De uitzonderlijk goede omstandigheden op 5000 meter hoogte op de Chajnantor-hoogvlakte garanderen uitstekende waarneemcondities. Deze hoogvlakte behoort bij het voorgebergte van de Chileense Andes, een van de meest dorre regio's in de wereld. Een hoge, droge locatie zoals Chajnantor is essentieel want waterdamp en zuurstof in de atmosfeer van de aarde absorberen sterk de millimeter- en submillimeter- golflengtes van het licht waarin ALMA waarneemt.

Op het moment dat deze foto is genomen werden de schotelantennes getest bij het lager gelegen ALMA's Operations Support Facility op 2900 meter hoogte. Zodra de schotelantennes volledig waren getest en met apparatuur waren uitgerust, werden ze naar het Chajnantor-plateau getransporteerd om in bedrijf te worden genomen.

Deze foto is gemaakt door Adrian Russell die hem plaatste in de Your ESO Pictures Flickr groep. De beste foto's uit deze Flickr-groep worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de Week-serie of onze galerij. In 2012 zijn ook historische ESO gerelateerde afbeeldingen welkom vanwege ESO's 50-jarig bestaan.  

ALMA, een internationale astronomische faciliteit, is tot stand gekomen door de samenwerking van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië met de Republiek Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden geleid door de ESO namens Europa, het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) namens Noord-Amerika en het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) namens Japan. Het Joint ALMA Observatory (JAO) is verantwoordelijk voor het management van de constructie, ingebruikname en het gebruik van ALMA.

Links


6 augustus 2012

Van een zandweg naar 's werelds leidende observatorium

ESO wordt dit jaar vijftig. Om dat te vieren, nemen we je mee op reis door ons verleden. In heel 2012 tonen we elke maand een bijzondere ‘Toen en Nu’-foto. Met deze foto’s laten we zien welke veranderingen door de decennia heen hebben plaatsgevonden voor La Silla Obeservatorium, Paranal Observatorium, de ESO-kantoren in Santiago, Chili en het ESA-hoofdkantoor in Garching bei München, Duitsland.

Deze twee foto’s uit het noorden van Chili tonen het uitzicht vanaf de ingang van het Paranal Observatorium tot en met de top van Cerro Paranal, zoals het eruit zag in 1987 en hoe het erbij ligt in het heden.

De regio Cerro Paranal werd in 1983 voor het eerst gescout als mogelijke locatie voor de toekomstige Very Large Telescope (VLT). Dit werd gedaan door een team met onder andere de toenmalige ESO-directeur Lodewijk Woltjer (zie The Messenger, nr. 64, pp 5-8 voor meer informatie). In 1987 werd een onverharde weg naar de top aangelegd en een permanent station voor het meten van de weersomstandigheden opgericht. De historische foto toont het uitzicht van dat moment.

De meetgegevens van de locatie bleken zeer goed te zijn: de omstandigheden waren duidelijk beter dan die op ESO’s La Silla Observatorium en andere mogelijke locaties. Dit leidde in december 1990 tot het besluit van de ESO-Raad om de VLT op Paranal te ontwikkelen (zie eso9015).

In de 25 jaar sinds de historische foto is er veel veranderd op Paranal. De top van de berg is geëgaliseerd, er is een kwalitatief hoogwaardige weg aangelegd en natuurlijk zijn ook de telescopen van het observatorium gebouwd. Het complete en operationele observatorium is te zien op de foto van vandaag de dag. Op de top staan nu de vier 8,2-meter VLT-telescopen, samen met de vier kleine 1,8-meter Auxiliary Telescopes - gebruikt voor interferometrie - en de 2,6-meter VLT Survey Telescope. Bij de poort zijn vele gebouwen opgetrokken die samen het basiskamp van het observatorium vormen. Voor een blik in de tegenovergestelde richting, vanaf de bergtop naar beneden, kun je deze eerdere foto van de week (potw1230) bekijken.

Links


Vertaling: Teun van Vijfeijken


30 juli 2012

Een rode cocon vol jonge sterren

Hier op aarde associëren we cocons met nieuw leven. In de ruimte zijn er ook 'cocons' maar in plaats van een plek waar een pop transformeert tot vlinder, zijn deze cocons de geboorteplaats van nieuwe sterren.

De rode wolk op deze afbeelding, genomen met het EFOSC2-instrument op de New Technology Telescope van ESO, is een perfect voorbeeld van zo'n stervormingsgebied. De wolk heet RCW 88 en bevindt zich zich op een afstand van ongeveer tienduizend lichtjaar. Hij meet zo'n negen lichtjaar in doorsnee. Deze cocon is niet gemaakt van zijde, zoals die van een rups, maar van gloeiend waterstofgas dat de recent gevormde sterren omringt. De nieuwe sterren worden gevormd uit wolken van dit waterstofgas die bezwijken onder hun eigen zwaartekracht. Sommige van de meer ontwikkelde sterren schijnen al helder genoeg om ze door de waterstofwolk heen te zien stralen.

Deze hete, jonge sterren zijn energierijk en zenden grote hoeveelheden ultraviolette straling uit. Hierdoor worden de elektronen van de waterstofatomen in de wolk losgerukt en ontstaan er positief geladen kernen, protonen. Als deze protonen de negatief geladen elektronen vervolgens weer aantrekken, ontstaat het karakteristieke roodgloeiende H-alpha licht.

Het observeren van de hemel door middel van een H-alpha-filter is voor astronomen de makkelijkste manier om deze stervormingsgebieden te vinden. Het speciale H-alpha-filter is één van de vier filters die gebruikt zijn bij het maken van deze afbeelding.

Vertaling: Peter Middelkoop


23 juli 2012

Het basiskamp van Paranal van boven gezien

Gezien vanaf een uitkijkpunt op ESO's Very Large Telescope op Cerro Paranal in de Chileense Atacama-woestijn, strekt het basiskamp van het observatorium zich in de diepte uit. De Paranal Residencia, een toevluchtsoord voor degenen die op de berg werkzaam zijn, ligt links van het midden, met de koepel op het dak. Links van de Residencia, aan de andere kant van de weg, ligt de gymzaal van het kamp. Weer links daarvan is het Mirror Maintenance Buildig (MMB) gevestigd, waar de enorme VLT-spiegels periodiek worden gereinigd en voorzien van een nieuwe coating. Achter het MMB ligt de elektriciteitscentrale van het terrein, en verder naar links de mechanische werkplaats. Slingerend op de berghelling op de voorgrond zien we de Star Track, een wandelpad van de Residencia naar de top van de berg.

De zon kwam ongeveer een kwartier voor het nemen van deze foto op, waardoor het basiskamp baadt in een mooie, oranje gloed. Deze schemering zorgt voor zachte schaduwen die de heuvels grote diepte geven. Dit zicht op Paranal is er alleen tijdens de zogenaamde 'gouden uren' voor een zonsopgang of na een zonsondergang, omdat direct zonlicht overdag scherpe contrasten veroorzaakt.

Deze panoramische foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador Gerhard Hüdepohl.

Links


Vertaling: Teun van Vijfeijken


16 juli 2012

Een ALMA-antenne op transport

Deze foto toont een van de Europese antennes, met een diameter van 12 meter van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), terwijl deze wordt verplaatst op de 'Operations Support Facility'. Nadat deze foto genomen is, zijn de wetenschappelijke waarnemingen van ALMA gestart met behulp van een beperkt aantal antennes. (zie eso1137 ). Op donderdag 12 juli sloot de mogelijkheid om onderzoeken aan te vragen in de volgende fase van ALMA's waarnemingen. Er zijn meer dan 1100 voorstellen ontvangen van astronomen van over de hele wereld.

ALMA doet haar observaties vanaf het Chajnantor-plateau op een hoogte van 5000 meter. Als de bouw is voltooid, heeft ALMA een serie van 66 high-precision antennes van 12 en 7 meter, verspreid over een afstand van niet minder dan 16 kilometer, die samenwerken als een enkele telescoop op golflengten van 0,32 tot 3,6 millimeter. Meer dan de helft van de 66 antennes staat al op Chajnantor (zie ann12035 ). Vijfentwintig ALMA-antennes worden geleverd door ESO op basis van van een contract met het Europese AEM Consortium, 25 antennes worden geleverd door Noord-Amerika, en 16 door Oost-Azië.

De schotels, die elk een gewicht hebben van ongeveer 100 ton, worden geassembleerd en getest op de Operations Support Facility, op een hoogte van 2900 meter in de Chileense Atacama-regio. Daarna worden ze op een speciaal ontworpen transportvoertuig verplaatst naar de Chajnantor-hoogvlakte, 5000 meter boven de zeespiegel. De twee grote voertuigen rijden op 28 banden, zijn 10 meter breed, 20 meter lang en 6 meter hoog. Ze wegen 130 ton en hebben net zoveel kracht als twee Formule 1-motoren. Op deze foto zie je  een van de vehikels, genaamd Otto. De foto werd genomen in april 2011, toen de eerste Europese antenne werd overgedragen aan het observatorium.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Vertaling: Peter Middelkoop


9 juli 2012

Nieuw zicht op de Kattenpootnevel

De Kattenpootnevel is op een bijzondere manier in beeld gebracht door beelden van de MPG/ESO 2,2-meter telescoop te combineren met opnamen die zijn gemaakt door de expert amateur-astronomen Robert Gendler en Ryan M. Hannahoe. De kenmerkende vorm van de nevel wordt zichtbaar in opbollende wolken van rood gloeiend gas tegen een donkere, met sterren bezaaide hemel.

Het beeld is een samenstelling van bestaande waarnemingen met de 2,2-meter MPG/ESO telescoop van het La Silla Observatorium in Chili (zie ESO Fotopersbericht eso1003 ), en 60 uur aan opnamen door een 0,4-meter telescoop van Gendler en Hannahoe.

De scherpte van de bestaande 2,2-meter MPG/ESO telescoopwaarnemingen (door gebruik te maken van de 'luminantie' of helderheid) vormt, samen met de kleurinformatie van Gendler en Hannahoe, een prachtige combinatie van data van amateur- en professionele telescopen. De extra kleurinformatie bijvoorbeeld, brengt de vage blauwe nevelgebieden in de centrale regio in beeld, die niet te zien zijn in het oorspronkelijke ESO-beeld, terwijl de ESO-gegevens bijdragen aan een fijnere detailweergave. Het resultaat is een afbeelding die veel meer prijsgeeft dan de spreekwoordelijke som der delen.

De Kattenpootnevel (ook bekend als NGC 6334) doet zijn naam eer aan en ligt in het sterrenbeeld Schorpioen. Hoewel het dicht bij het centrum van de Melkweg lijkt te staan, ligt het relatief dichtbij, op een afstand van ongeveer 5500 lichtjaar van de aarde. De doorsnede is ongeveer 50 lichtjaar en het is één van de meest actieve stervormingsgebieden in ons melkwegstelsel, met zware jonge briljantblauwe sterren, die zijn gevormd in de laatste paar miljoen jaar. Het bevat in totaal mogelijk tienduizenden sterren, waarvan sommige zichtbaar zijn en andere nog verborgen liggen in wolken gas en stof.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


2 juli 2012

Een oase voor astronomen - ESO's Paranal Residencia toen en nu

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Sinds februari 2002 (zie eso0205) voorziet de Paranal Residencia in accommodatie voor de mensen die in ploegendienst werken bij dit vlaggenschip van ESO. Paranal, gelegen in de Chileense Atacama-woestijn, is het onderkomen van ESO’s Very Large Telescope (VLT). Deze maand geven onze 'Toen en Nu'-foto's - beide geschoten door ESO Photo Ambassador Gerhard Hudepohl - ons een uniek beeld van hoe deze oase in de woestijn werd gebouwd. 

De historische foto toont de in aanbouw zijn Residencia aan het einde van 2000. Het gebouw is ontworpen door het Duitse architectenbureau Auer+Weber, en is gesitueerd rond een ondergrondse L-vorm. De bouwmaterialen hebben dezelfde kleur als de woestijn, waardoor het pand opgaat in het landschap en het gedeeltelijk afgewerkte centrale deel van de Residencia doet denken aan een amfitheater, met stenen lagen geopend voor de wolkenloze hemel.

Vandaag de dag ziet de Residencia er heel anders uit! Ondanks de ondergrondse locatie, creëert het onderscheidende ontwerp een interieur met een gevoel van open ruimte. De centrale hal wordt beschermd door een 35-meter brede glazen koepel, die natuurlijk daglicht in het gebouw doorlaat. Het steriele amfitheater van 2000 is opnieuw uitgevonden als een weelderige tropische tuin met een zwembad onderaan. Zowel de tuin als het zwembad is ontworpen om binnen de vochtigheid te verhogen, waardoor het personeel wat ontzien wordt van de extreem droge omstandigheden die buiten heersen, op een van de droogste plekken op aarde.

Dankzij het unieke ontwerp van de Residencia, is zijn bekendheid ook verspreid buiten de astronomische gemeenschap. Bijvoorbeeld toen hier in 2008 belangrijke scènes voor de James Bond-film Quantum of Solace gefilmd werden, waarvoor de Residencia de rol van het 'Perla de las Dunas’-hotel kreeg [1]. In 2009 werd de Residencia geselecteerd als een van de 'top 10 gebouwen van het decennium' door de Britse krant The Guardian (zie ann0940). En in 2012 kreeg het Paranal Observatorium, inclusief de Residencia, een rol in Land Rover's 'Perfect Places'-campagne (zie ann12008).

Opmerkingen
[1] Voor meer informatie over James Bond op Cerro Paranal, zie eso0807, eso0838 en http://www.eso.org/public//outreach/bond/BondatParanal.html

Links


25 juni 2012

Mars 2099?

Een koude donkere nacht op Mars, middenin een dorre woestijn. Een smalle door kunstlicht aangelichte weg slingert zich naar een eenzame, door mensen bewoonde buitenpost op de top van een oude berg. Of tenminste... dat is wat een sciencefiction fan zou kunnen maken van dit bijna onaardse uitzicht.

De foto toont eigenlijk ESO's Paranal Observatorium, de aardse thuisbasis van de Very Large Telescope (VLT). Toch kun je je er wel iets bij voorstellen. Misschien aan het eind van deze eeuw, een toekomstig uitzicht op Mars. Daarom gaf fotograaf Julien Girard deze foto de titel "Mars 2099".

Gelegen op 2600 meter hoogte, bevindt ESO's Paranal Observatorium zich in één van de droogste en meest desolate gebieden op aarde; de Chileense Atacama woestijn. Het landschap is zo Martiaans, dat de European Space Agency (ESA) en de NASA in deze regio de Mars rovers testen. Een ESA-team testte bijvoorbeeld onlangs de zelf-sturende Seeker rover, zoals te lezen is in ann12048 .

Dit beeld werd genomen in de schemering, vanaf de VISTA-onderzoek telescoop op een aangrenzende piek in de richting van de VLT in het zuidwesten. In het westen ligt de Grote Oceaan op ongeveer 12 kilometer van Paranal. Uit de top van Paranal lijkt de Melkweg op te rijzen, met het onmiskenbare herkenningspunt van de zuidelijke hemel - het Zuiderkruis.

Op Paranal, kan de lucht zo helder, en tijdens maanloze nachten, zo donker zijn dat alleen al het licht van de Melkweg genoeg is om schaduwen te creëren. Daarom koos ESO deze plek voor de VLT, en profiteert deze sterrenwacht van één van de beste observatieomstandigheden ter wereld.

Julien Girard is een ESO-astronoom gevestigd in Chili en werkzaam bij de VLT. Hij stuurde deze foto naar de Flickr pagina "Your ESO Pictures". De foto's in deze groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto's plaatsen we als Foto van de Week, of in onze photo gallery. In 2012, als onderdeel van de 50-jarig jubileum jaar ESO's, zijn ook uw historische ESO-gerelateerde beelden welkom.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


18 juni 2012

Yepun's laser en de Magelhaense Wolken

Een van de belangrijkste vijanden van astronomen is de aardse atmosfeer, waardoor de hemellichamen wazig worden weergegeven als ze vanaf de grond door telescopen worden waargenomen. Om dit tegen te gaan, gebruiken astronomen een techniek met de naam 'adaptive optics', waarbij computergestuurde vervormbare spiegels honderden keren per seconde worden aangepast, om zo de vervorming van de atmosfeer corrigeren.

Dit spectaculaire beeld toont Yepun, de vierde 8,2-meter-telescoop van de Very Large Telescope (VLT), die een krachtige gele laserstraal de lucht in stuurt. De straal zorgt voor een kleurrijke plek - een kunstmatige ster - in de atmosfeer doordat hij op een hoogte van 90 km een laag van natriumatomen activeert. Deze Laser Guide Star (LGS) maakt deel uit van het adaptieve optisch systeem van de VLT. Het licht dat terugkomt van de kunstmatige ster dient als referentie voor het aansturen van de vervormbare spiegels. Op deze manier corrigeert men de invloed van atmosferische verstoringen vrijwel volledig. De VLT maakt hierdoor astronomische beelden die bijna zo scherp zijn als die van een telescoop in de ruimte.

Yepun's laser is niet het enige dat fel aan de hemel gloeit. Ook de Grote en Kleine Magelhaanse Wolk, respectievelijk links en rechts van de laserstraal, zijn te zien. Deze onregelmatige dwergstelsels zijn opvallende objecten aan de zuidelijke sterrenhemel, ze staan relatief dichtbij en kunnen gemakkelijk met het blote oog worden waargenomen. De prominente heldere ster aan de linkerkant van de Grote Magelhaense Wolk is Canopus, de helderste ster in het sterrenbeeld Carina (Kiel). De ster rechts bovenin het beeld is Achernar, de helderste in het sterrenbeeld Eridanus (de rivier).

Deze foto werd gemaakt door Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassador.

Noten [1] De vier telescopen van de VLT zijn vernoemd naar hemellichamen in de inheemse Mapuche-taal, Mapudungun. De telescopen (UTS) heten: Antu (UT1, zon); Kueyen (UT2, Maan); Melipal (UT3, het Zuiderkruis) en Yepun (UT4, Venus).

Vertaling: Peter Middelkoop

Links


11 juni 2012

Een waterval van sterren

Veel astronomische foto's bieden prachtige vergezichten op de hemel, en deze is daarop geen uitzondering. Hoewel er aan dit panorama wel iets ongewoons is. Achter ESO's Very Large Telescope (VLT), lijken twee banen van sterren zich als een waterval naar beneden te storten, of misschien stijgen ze wel op als rookkolommen. Dat komt doordat dit panorama de gehele hemelkoepel weergeeft, van het zenit naar beneden tot aan de horizon, en daarlangs 360 ​​graden rond. De twee stromen zijn in feite één band: het vlak van onze melkweg dat als een boog langs de hemel loopt, van horizon tot horizon. Het gedeelte recht boven ons wordt uitgerekt over de gehele bovenrand van het panorama. De vervorming die nodig is om het volledige hemelgewelf in een vlak, rechthoekig beeld te persen

Om te begrijpen wat je ziet, kun je je voorstellen dat de linkerrand van de foto wordt vastgemaakt aan de rechterkant, zodat het beeld in een lus om je heen staat en dat de bovenrand wordt samengetrokken naar een punt boven je hoofd. Zo word je omringd door de volledige hemelkoepel.

Aan de linkerkant van het beeld, boven het gebouw, is het silhouet te zien van een paal met windzak. Aan de linkerkant van de windzak, zie je als heldere vlek de Kleine Magelhaense Wolk, een naburig sterrenstelsel van de Melkweg. Aan de rechterkant, in het vlak van de Melkweg, de rode gloed van de Carina-nevel. Daarboven de duisternis van de Kolenzaknevel, naast de het Zuiderkruis, en iets hoger nog zijn de twee heldere sterren Alpha en Beta Centauri zichtbaar. De vier hoge gebouwen in de afbeelding huisvesten de 8,2-meter Unit Telescopes (UTs) van de VLT. Tussen de twee UTs aan de rechterkant staat het kleinere gebouw van de VLT Survey Telescope. Aan de rechterkant van het beeld staat de planeet Venus nog net boven de horizon als een gloeiende bol.

Dit panorama, waarin niet alleen de VLT op de bergtop van Cerro Paranal, maar ook de prachtige hemel erboven die door het observatorium wordt bestudeerd te zien is, werd gemaakt door ESO Foto Ambassadeur Serge Brunier. Net zoals de VLT's state-of-the-art technologie ons zicht op het universum vergroot, maakt Serge gebruik van de meest geavanceerde fototechniek om in één beeld het hele uitspansel vast te leggen. - veel meer dan onze ogen in één blik kunnen omvatten.

Vertaling: Peter Middelkoop

Links


4 juni 2012

Computergebruik bij ESO door de jaren heen - De verbazingwekkende technologische vooruitgang

Verschuif het groene balkje om de foto's met elkaar te vergelijken.

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en nu'-vergelijking als Foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, het ESO-kantoor in Santiago de Chile en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

De foto's van deze maand laten zien hoe in de tijd de door ESO gebruikte rekenkracht drastisch is veranderd. Beide foto's tonen hetzelfde beeld maar gescheiden door enkele decennia: de Oostenrijkse astronoom Rudi Albrecht voor een ESO computersysteem.

Op deze historische foto, genomen in 1974 op het ESO-kantoor in Santiago, Chili, zien we hoe Albrecht met een potlood in de hand en gezeten voor een telex, zich buigt over een vel computercode. Hij werkt aan software voor de Spectrum Scanner gekoppeld aan de ESO 1-meter telescoop (ontmanteld in 1994), die zich op het La Silla Observatorium bevond. De gegevens werden verwerkt in Santiago met de Hewlett Packard 2116 minicomputer die zichtbaar is achter de printer. Deze omvangrijke computer met één processor en een adembenemende 16 kilobytes aan magneetkerngeheugen (!), bewaarde de resultaten op magneettape. Het was dan klaar voor verdere verwerking door astronomen op computers in hun eigen instituten. Om bestanden van tape te verwerken die groter waren dan het beschikbare geheugen, ontwikkelde Albrecht een virtueel geheugen, wat tevens een bijdrage was aan het Hewlett Packard Software Center.

De hedendaagse foto toont Albrecht in het Datacenter van het ESO-hoofdkwartier in Garching bij München, Duitsland. dat de gegevens van de ESO-telescopen beheert en verspreidt. Hij staat voor een rek met daarin een systeem dat bestaat uit 40 processoren, 138 terabytes aan opslagcapaciteit en 83 gigabyte aan RAM-geheugen. Dat is 5 miljoen keer meer dan de machine die door hem werd gebruikt in 1974! Alleen al de tabletcomputer die hij vasthoudt presteert beter dan die oude machine en biedt een modern alternatief voor potlood en papier. In de loop der jaren zijn de ESO-computersystemen ontwikkeld om de steeds groter wordende stroom wetenschappelijke data, afkomstig van telescopen van het observatorium, te kunnen blijven vastleggen. Verbeteringen in de telescopen, detectoren en computertechnologie zorgen ervoor dat observatoria nu grote hoeveelheden beelden, spectra, en catalogi produceren. De twee survey-telescopen op Paranal bijvoorveeld, de VST en VISTA, produceren samen meer dan 100 terabyte aan data per jaar. De dagen van magneetband en 16 kilobyte aan geheugen liggen inmiddels lichtjaren achter ons.

vertaling: Peter Middelkoop


« Vorige 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 Volgende »
Resultaat 81 to 100 of 111
Bookmark and Share

Bekijk ook