Persbericht

Grootste afbeelding in zijn soort toont verborgen chemie in het hart van de Melkweg

25 februari 2026

ALMA-opname van het moleculaire gas in het centrum van ons Melkwegstelsel (Credit: ALMA(ESO/NAOJ/NRAO)/S. Longmore et al. Background: ESO/D. Minniti et al.)

Astronomen hebben een nieuwe, ongekend detailrijke afbeelding gemaakt van het centrale deel van ons Melkwegstelsel. De foto, verkregen met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), stelt astronomen in staat om het leven van sterren in het meest extreme deel van ons Melkwegstelsel – de omgeving van het centrale superzware zwarte gat – te onderzoeken.

‘Het is een plek van extremen, onzichtbaar voor onze ogen, die buitengewoon gedetailleerd is onthuld’, zegt Ashley Barnes, astronoom bij de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Duitsland, die deel uitmaakt van het team dat de nieuwe gegevens heeft verzameld. De waarnemingen geven een uniek beeld van het koude gas – de grondstof waaruit sterren ontstaan – in de zogeheten Centrale Moleculaire Zone (CMZ) van ons Melkwegstelsel. Het is voor het eerst dat het koude gas in deze hele regio zo gedetailleerd is onderzocht.

Het afgebeelde gebied strekt zich uit over meer dan 650 lichtjaar. Het bestaat uit dichte wolken van gas en stof die het superzware zwarte gat in het centrum van ons Melkwegstelsel omringen. ‘Het is de enige galactische kern die dicht genoeg bij de aarde staat om zich zo gedetailleerd te laten onderzoeken’, zegt Barnes. De dataset toont de CMZ als nooit tevoren, van gasstructuren met diameters van tientallen lichtjaren tot kleine gaswolken rond afzonderlijke sterren.

Het moleculaire gas dat ACES — de ALMA CMZ Exploration Survey — specifiek onderzoekt, is heel koud. Het onderzoek ontrafelt de ingewikkelde chemie van de CMZ en detecteert de daarin aanwezige moleculen, uiteenlopend het eenvoudige siliciummonoxide tot complexere organische moleculen zoals methanol, aceton en ethanol.

Koud moleculair gas stroomt langs filamenten die de klonten van materie voeden waaruit sterren kunnen ontstaan. We weten hoe dit proces verloopt in de buitenste delen van de Melkweg, maar in het centrumgebied zijn de gebeurtenissen veel extremer. ‘De CMZ bevat enkele van de zwaarste sterren die in ons Melkwegstelsel bekend zijn. Vele daarvan leiden een kort bestaan en beëindigen hun leven met krachtige supernova-explosies of zelfs hypernova’s’, zegt ACES-leider Steve Longmore, hoogleraar astrofysica aan de Liverpool John Moores University (VK). Met ACES hopen astronomen beter te begrijpen hoe deze verschijnselen de geboorte van sterren beïnvloeden en of onze theorieën over stervorming ook in extreme omgevingen standhouden.

‘Door te onderzoeken hoe sterren ontstaan in de CMZ, kunnen we ook een helderder beeld krijgen van hoe sterrenstelsels zijn gegroeid en geëvolueerd’, voegt Longmore daaraan toe. ‘We denken dat deze regio veel kenmerken gemeen heeft met sterrenstelsels in het vroege heelal, waar sterren ontstonden in chaotische, extreme omgevingen.’

Bij het verzamelen van de nieuwe dataset, hebben astronomen gebruik gemaakt van ALMA, die wordt beheerd door ESO en partners in de Atacama-woestijn in Chili. Het is voor het eerst dat zo’n omvangrijk gebied met deze faciliteit is gescand en daarmee is dit de grootste afbeelding die ALMA ooit heeft gemaakt. Het mozaïek – zo groot als drie volle manen naast elkaar – is verkregen door vele afzonderlijke waarnemingen als puzzelstukjes aan elkaar te plakken.

‘We hadden bij het opzetten van dit onderzoek al een hoog detailniveau verwacht, maar waren echt verrast door de complexiteit en rijkdom die het uiteindelijke mozaïek liet zien’, zegt Katharina Immer, ALMA-astronoom bij ESO die eveneens  deel uitmaakt van het project. De gegevens van ACES worden gepresenteerd in vijf artikelen, die zijn geaccepteerd voor publicatie in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

‘Dankzij de komende ALMA Wideband Sensitivity Upgrade en de Extremely Large Telescope van ESO zullen we binnenkort nog dieper in dit gebied kunnen doordringen, fijnere structuren kunnen onderscheiden, complexere chemische processen kunnen volgen en de wisselwerking tussen sterren, gas en zwarte gaten met ongekend duidelijk kunnen onderzoeken’, aldus Barnes. ‘In veel opzichten is dit nog maar het begin.’

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in een reeks artikelen die in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society worden gepubliceerd.

Het internationale ACES-team bestaat uit meer dan 160 wetenschappers, van masterstudenten tot gepensioneerden, werkzaam bij meer dan zeventig instellingen in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Azië en Australië. Het project werd geïnitieerd en geleid door hoofdonderzoeker Steven Longmore (Liverpool John Moores University, VK), samen met co-onderzoekers Ashley Barnes (Europese Zuidelijke Sterrenwacht, Duitsland), Cara Battersby (University of Connecticut, VS [Connecticut]), John Bally (University of Colorado Boulder, VS), Laura Colzi (Centro de Astrobiología, Madrid, Spanje [CdA]), Adam Ginsburg (University of Florida, VS [Florida]), Jonathan Henshaw (Max-Planck Institut für Astronomie, Heidelberg, Duitsland), Paul Ho (Academia Sinica Institute of Astronomy and Astrophysics, Taiwan), Izaskun Jiménez-Serra (CdA), J.M. Diederik Kruijssen (COOL Research DAO), Elisabeth Mills (University of Kansas, VS), Maya Petkova (Chalmers University of Technology, Zweden), Mattia Sormani (Dipartimento di Scienza Applicata e Tecnologia (DiSAT), Universiteit van Insubria, Italië & Institut für Theoretische Astrophysik (ITA), Universität Heidelberg, Duitsland), Robin Tress (École Polytechnique Fédérale de Lausanne, Zwitserland & ITA, Universität Heidelberg, Duitsland), Daniel Walker (UK ALMA Regional Centre Node, Universiteit van Manchester, VK) en Jennifer Wallace (Connecticut).

Het datareductie-team binnen ACES – gecoördineerd door Adam Ginsburg, Daniel Walker en Ashley Barnes – bestaat uit Nazar Budaiev (Florida), Laura Colzi (CdA), Savannah Gramze (Florida), Pei-Ying Hsieh (National Astronomical Observatory of Japan, Mitaka, Tokio, Japan), Desmond Jeff (Florida), Xing Lu (Shanghai Astronomical Observatory, Chinese Academy of Sciences, China), Jaime Pineda (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik, Duitsland), Marc Pound (University of Maryland, VS) en Álvaro Sánchez-Monge (Institut de Ciències de l’Espai, CSIC, Bellaterra, Spanje; Institut d’Estudis Espacials de Catalunya, Castelldefels, Spanje), met bijdragen van meer dan dertig andere teamleden.

De Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), een internationale astronomische faciliteit, is een samenwerkingsverband van ESO, de Amerikaanse National Science Foundation (NSF) en de National Institutes of Natural Sciences (NINS) van Japan, in samenwerking met de Republiek Chili. ALMA wordt gefinancierd door ESO (namens haar lidstaten), door de NSF in samenwerking met de National Research Council of Canada (NRC) en de National Science and Technology Council (NSTC) in Taiwan, en door NINS in samenwerking met de Academia Sinica (AS) in Taiwan en het Korea Astronomy and Space Science Institute (KASI). De bouw en het beheer van ALMA worden geleid door ESO (namens haar lidstaten); door het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat namens Noord-Amerika wordt bestuurd door de Associated Universities, Inc. (AUI), en namens Oost-Azië door het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De overkoepelende leiding en het toezicht op bouw, ingebruikname en beheer van ALMA is in handen van het Joint ALMA Observatory (JAO).

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) stelt wetenschappers van over de hele wereld in staat om de geheimen van het heelal te ontdekken, ten bate van iedereen. Wij ontwerpen, bouwen en exploiteren observatoria van wereldklasse die door astronomen worden gebruikt om spannende vragen te beantwoorden en de fascinatie voor astronomie te verspreiden, en bevorderen internationale samenwerking op het gebied van de astronomie. ESO, in 1962 opgericht als intergouvernementele organisatie, wordt inmiddels gedragen door 16 lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland) en door het gastland Chili, met Australië als strategische partner. Het hoofdkwartier van de ESO en haar bezoekerscentrum en planetarium, de ESO Supernova, zijn gevestigd nabij München in Duitsland, maar onze telescopen staan opgesteld in de Chileense Atacama-woestijn – een prachtige plek met unieke omstandigheden voor het doen van hemelwaarnemingen. ESO exploiteert drie waarnemingslocaties: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope en Very Large Telescope Interferometer, evenals surveytelescopen zoals VISTA. Ook zal ESO op Paranal de Cherenkov Telescope Array South huisvesten en exploiteren – ’s werelds grootste en gevoeligste observatorium van gammastraling. Samen met internationale partners beheert ESO APEX en ALMA op Chajnantor, twee faciliteiten die de hemel waarnemen in het millimeter- en submillimetergebied. Op Cerro Armazones, nabij Paranal, bouwen wij ‘het grootste oog ter wereld’ – ESO’s Extremely Large Telescope. Vanuit onze kantoren in Santiago, Chili, ondersteunen wij onze activiteiten in het gastland en werken wij samen met Chileense partners en de Chileense samenleving.

Links

• Overzichtsartikel ACES
• Foto's van ALMA
• De ALMA Wideband Sensitivity Upgrade
• Kom meer te weten over ESO’s Extremely Large Telescope op onze speciale website en in de persmap
• Voor journalisten: abonneer je op onze persberichten onder embargo in je eigen taal
• Voor wetenschappers: heb je een verhaal? Promoot je onderzoek

Contact

Ashley Thomas Barnes
Astronomical Data Scientist, European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6729
E-mail: Ashley.Barnes@eso.org

Steven Longmore
Professor of Astrophysics, Astrophysics Research Institute, Liverpool John Moores University
Liverpool, UK
Tel: +44 (0)151 231 2929
E-mail: S.N.Longmore@ljmu.ac.uk

Katharina Immer
ALMA Regional Centre Astronomer, European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6471
E-mail: Katharina.Immer@eso.org

Adam Ginsburg
Associate Professor, Department of Astronomy, University of Florida
Gainesville, FL, USA
Tel: +1 352-294-1879
E-mail: adamginsburg@ufl.edu, adam.g.ginsburg@gmail.com

Daniel Walker
Astronomer, UK ALMA Regional Centre Node, University of Manchester
Manchester, UK
E-mail: daniel.walker-2@manchester.ac.uk

Pei-Ying Hsieh
Assistant Professor, National Astronomical Observatory of Japan, Tokyo, Japan
E-mail: pei-ying.hsieh@nao.ac.jp

Xing Lu
Professor, Shanghai Astronomical Observatory, Chinese Academy of Sciences
Shanghai, China
E-mail: xinglu@shao.ac.cn, xinglv.nju@gmail.com

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Mob: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Rodrigo Alvarez (press contact België)
ESO Science Outreach Network en Planetarium, Royal Observatory of Belgium
Tel: +32-2-474 70 50
E-mail: eson-belgië@eso.org

Connect with ESO on social media