Komunikat prasowy

Ukryta chemia w sercu Drogi Mlecznej na największym obrazie z ALMA

25 lutego 2026

Largest ALMA image ever shows the molecular gas in the centre of the Milky Way (Źródło: ALMA(ESO/NAOJ/NRAO)/S. Longmore et al. Background: ESO/D. Minniti et al.)

Astronomowie zarejestrowali centralny obszar Drogi Mlecznej na nowym, zachwycającym obrazie, pokazując złożoną sieć włókien kosmicznego gazu w niespotykanych detalach. Ten bogaty zbiór danych, uzyskany przy pomocy Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – największy, jak dotąd obraz z ALMA – pozwoli astronomom na zbadanie życia gwiazd w najbardziej ekstremalnym rejonie naszej galaktyki, tuż obok supermasywnej czarnej dziury w centrum.

To miejsce ekstremów, niewidoczne dla naszych oczu, ale teraz ukazane w niesamowitych szczegółach, mówi Ashley Barnes, astronom z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) w Niemczech, który należy do zespołu, który uzyskał nowe dane. Obserwacje dostarczają unikalnego widoku na zimny gaz – surowy materiał, z którego tworzą się gwiazdy – w tzw. Centralnej Strefie Molekularnej (ang. Central Molecular Zone, CMZ) naszej galaktyki. Po raz pierwszy zimny gaz w tym całym obszarze został zbadany w takich detalach.

Region pokazany na nowym obrazie rozciąga się na ponad 650 lat świetlnych. Zawiera gęste obłoki gazu i pyłu, otaczające supermasywną czarną dziurę w centrum naszej galaktyki. To jedyne jądro galaktyczne, które znajduje się wystarczająco blisko Ziemi, abyśmy mgli badać je w tak dokładny sposób, mówi Barnes. Zestaw danych pokazał strefę CMZ jak nigdy wcześniej, od struktur gazowych rozciągniętych na dziesiątki lat świetlnych na całej długości, po małe obłoki gazu wokół pojedynczych gwiazd.

Gaz eksplorowany przez przegląd ACES – ALMA CMZ Exploration Survey –  jest zimnym gazem molekularnym. Badanie pozwala zrozumieć skomplikowaną chemię obszaru CMZ, wykrywając dziesiątki różnych cząsteczek, od prostych, takich jak tlenek krzemu, po bardziej złożone cząsteczki organiczne, jak metanol, aceton, czy etanol.

Zimny gaz molekularny przepływa wzdłuż włókien, zasilając zgęszczenia materii, z których mogą powstawać gwiazdy. Wiemy, jak proces ten przebiega na obrzeżach Drogi Mlecznej, ale w centralnym rejonie wydarzenia są znacznie bardziej ekstremalne. W strefie CMZ znajdują się jedne z najmasywniejszych gwiazd znanych w naszej galaktyce, z których wiele żyje szybko i umiera młodo, kończąc swój żywot w potężnych wybuchach supernowych, a nawet hipernowych, tłumaczy Steve Longmore, kierownik ACES, profesor astrofizyki na Liverpool John Moores University w Wielkiej Brytanii. Astronomowie mają nadzieję, że dzięki ACES  lepiej zrozumieją, jak te zjawiska wpływają na narodziny gwiazd oraz czy nasze teorie powstawania gwiazd działają poprawnie w ekstremalnych środowiskach.

Poprzez badania, jak gwiazdy rodzą się w strefie CMZ, możemy też uzyskać wyraźniejszy obraz, jak rosną i ewoluują galaktyki, dodaje Longmore. Wierzymy, ten rejon dzieli wiele cech z galaktykami z wczesnego Wszechświata, gdy gwiazdy tworzyły się w chaotycznych, ekstremalnych środowiskach.

Aby zebrać nowy zestaw danych, astronomowie użyli ALMA, która jest obsługiwana przez ESO i partnerów na chilijskiej Pustyni Atakama. To pierwszy raz, gdy tak duży obszar został zeskanowany przy pomocy tej sieci teleskopów, co uczyniło zestaw największym w historii obrazem z ALMA. Na niebie mozaika – uzyskana poprzez sklejenie razem wielu pojedynczych obserwacji, niczym elementów układanki – ma długość trzech tarcz Księżyca w pełni ułożonych obok siebie.

Gdy planowaliśmy przegląd, spodziewaliśmy się wysokiego poziomu szczegółowości, ale byliśmy szczerze zaskoczeni złożonością i bogactwem ujawnionym w ostatecznej mozaice, mówi Katharina Immer, astronom z ALMA w ESO, która również jest w zespole projektu. Dane z ACES przedstawiono w pięciu publikacjach zaakceptowanych do druku w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, a szósty artykuł jest na końcowym etapie recenzji.

Nadchodzące zwiększenie czułości szerokopasmowej ALMA, oraz Ekstremalnie Wielki Teleskop, budowany przez ESO, wkrótce pozwolą nam na zbadanie tego rejonu jeszcze głębiej – pozwalają na rozdzielenie drobniejszych struktur, śledzenie bardziej złożonej chemii i badanie wzajemnego oddziaływania pomiędzy gwiazdami, gazem i czarnymi dziurami w niespotykany dotąd sposób, mówi Barnes. Pod wieloma względami to dopiero początek.

Więcej informacji

Badania zaprezentowano w serii artykułów przedstawiających dane z ACES, które ukażą się w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society:

• Artykuł I - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) I: Overview paper (doi: xxx)
• Artykuł II - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) II: Continuum imaging (doi: xxx)
• Artykuł III - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) III: Molecular line data reduction and HNCO & HCO+ data (doi: xxx)
• Artykuł IV - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) IV: Data of the two intermediate-width spectral windows (doi: xxx)
• Artykuł V - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) V: CS(2-1), SO 2_3-1_2, CH3CHO 5_(1,4)-4_(1,3), HC3N(11-10) and H40A lines data (doi: xxx)
• Artykuł - ALMA Central molecular zone Exploration Survey (ACES) VI: ALMA Large Program Reveals a Highly Filamentary Central Molecular Zone (undergoing minor revision, [ArXiV URL])

Natomiast same dane będą dostepne poprzez ALMA Science Portal pod adresem https://almascience.org/alma-data/lp/aces. 

Międzynarodowy zespół ACES składa się z ponad 160 naukowców, od studentów po emerytów,pracujących w ponda 70 instytucjach w Europie, Amerykach Północnej i Południowej, Azji i Australii. Projekt został zainicjowany i jest kierowany Stevena Longmore'a (Liverpool John Moores University, Wielka Brytania). Pozostali współkierujący: Ashley Barnes (Europejskie Obserwatorium Połduniowe, Niemcy), Cara Battersby (University of Connecticut, USA [Connecticut]), John Bally (University of Colorado Boulder, USA), Laura Colzi (Centro de Astrobiología, Madryd, Hiszpania [CdA]), Adam Ginsburg (University of Florida, USA [Florida]), Jonathan Henshaw (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Niemcy), Paul Ho (Academia Sinica Institute of Astronomy and Astrophysics, Tajwan), Izaskun Jiménez-Serra (CdA), J. M. Diederik Kruijssen (COOL Research DAO), Elisabeth Mills (University of Kansas, USA), Maya Petkova (Chalmers University of Technology, Szwecja), Mattia Sormani (Dipartimento di Scienza Applicata e Tecnologia (DiSAT), University of Insubria, Italy & Institut für Theoretische Astrophysik (ITA), Universität Heidelberg, Germany), Robin Tress (École Polytechnique Fédérale de Lausanne, Switzerland & ITA, Universität Heidelberg, Niemcy), Daniel Walker (UK ALMA Regional Centre Node, University of Manchester, Wielka Brytania) oraz Jennifer Wallace (Connecticut).

W ramach ACES, działa grupa robocza ALMA zajmująca się redukcją danych, którą koordynują Adam Ginsburg, Daniel Walker i Ashley Barnes. Skład grupy: Nazar Budaiev (Florida), Laura Colzi (CdA), Savannah Gramze (Floryda), Pei-Ying Hsieh (National Astronomical Observatory of Japan, Mitaka, Tokio, Japonia), Desmond Jeff (Floryda), Xing Lu (Shanghai Astronomical Observatory, Chinese Academy of Sciences, Chiny), Jaime Pineda (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik, Niemcy), Marc Pound (University of Maryland, USA) oraz Álvaro Sánchez-Monge (Institut de Ciències de l’Espai, CSIC, Bellaterra, Hiszpania; Institut d’Estudis Espacials de Catalunya, Castelldefels, Hiszpania), razem z ponad 30 dodatkowymi członkami zespołu, którzy wnieśli wkład w redukcję danych.

Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) jest międzynarodowym kompleksem badawczym w ramach partnerstwa pomiędzy ESO, U.S. National Science Foundation (NSF) oraz National Institutes of Natural Sciences (NINS) of Japan, we współpracy z Chile. ALMA jest finansowana przez ESO w imieniu Krajów Członkowskich, przez NSF we współpracy z National Research Council of Canada (NRC) i National Science Council of Taiwan (NSC) oraz przez NINS we współpracy z Academia Sinica (AS) na Tajwanie i Korea Astronomy and Space Science Institute (KASI). Budowa i zarządzanie ALMA są kierowane przez ESO w imieniu Krajów Członkowskich, przez National Radio Astronomy Observatory (NRAO), zarządzane przez Associated Universities, Inc. (AUI), w imieniu Ameryki Północnej oraz przez National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) w imieniu Azji Wschodniej. Joint ALMA Observatory (JAO) umożliwia zunifikowane kierowanie i zarządzanie budową, testowaniem i działaniem ALMA. 

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Artykuł przeglądowy o ACES
• Dane naukowe w ALMA Science Portal
• Zdjęcia ALMA  
• ALMA Wideband Sensitivity Upgrade
• Dowiedz się więcej o Ekstremalnei Wielkim Teleskopie (ELT), budowanym przez ESO: dedykowana witryna internetowa i zestaw prasowy
• Dla dziennikarzy: zasubskrybuj, aby otrzymywać w swoim języku nasze komunikaty prasowe z embargo medialnym
• Dla naukowców: jeśli masz ciekawy temat, zgłoś swoje badania

Kontakt

Ashley Thomas Barnes
Astronomical Data Scientist, European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6729
E-mail: Ashley.Barnes@eso.org

Steven Longmore
Professor of Astrophysics, Astrophysics Research Institute, Liverpool John Moores University
Liverpool, UK
Tel.: +44 (0)151 231 2929
E-mail: S.N.Longmore@ljmu.ac.uk

Katharina Immer
ALMA Regional Centre Astronomer, European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6471
E-mail: Katharina.Immer@eso.org

Adam Ginsburg
Associate Professor, Department of Astronomy, University of Florida
Gainesville, FL, USA
Tel.: +1 352-294-1879
E-mail: adamginsburg@ufl.edu, adam.g.ginsburg@gmail.com

Daniel Walker
Astronomer, UK ALMA Regional Centre Node, University of Manchester
Manchester, UK
E-mail: daniel.walker-2@manchester.ac.uk

Pei-Ying Hsieh
Assistant Professor, National Astronomical Observatory of Japan, Tokyo, Japan
E-mail: pei-ying.hsieh@nao.ac.jp

Xing Lu
Professor, Shanghai Astronomical Observatory, Chinese Academy of Sciences
Shanghai, China
E-mail: xinglu@shao.ac.cn, xinglv.nju@gmail.com

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych